Токтогул районунун Учтерек айылдык Кенешинин кезексиз сессиясынынын 2005-жылдын 28-апрелиндеги №1 токтому менен бекитилген       КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ, ЖАЛАЛАБАТ ОБЛУСУ,  ТОКТОГУЛ РАЙОНУ                    УЧТЕРЕК ЖЕРГИЛИКТУУ ЖАМААТЫНЫН                         АЙЫЛ МЫЙЗАМЫ (УСТАВЫ)          Биз,  Учтерек  айылдык  Кенешинин аймагында  жашаган  граждандар,арабызда   бузулгус  биримдикти,  ынтымакты,  коомдук  тартипти   жанабейпилдикти   орнотуу,   айыл   жергесинде   тупмуш-тиричилик   шартынжакшыртуу,   ар   бир  уй-булонун  жана  тургундун  бакубат   жашоосункамсыздоону  коздоп,  ушул  оз алдынча башкаруу  коомдоштугунун  (айылжамаатын)   тузуу  менен  анын  коомдук  жашоосунун   ыйык   эрежелерианыкталган ушул Уставды айыл турмушунун негизги мыйзамы катары кабы  лалабыз.     Алдыга койгон ыйык милдеттерди турмушка ашыруу максатында биз  эноболу  жалпы адамзатка тиешелуу ыймандуулуктун талаптарын,  айылыбыздажашаган  бардык улуттардын окулдорунун каада-салттарын, асыл-наркатрынозуно  камтыган  Манас бабабыздын томондогу жети осуятын  ыйык  тутуп,аларды  бакубат  турмушубузду курууда негизги курал  жана  каражатыбызкатары колдонобуз.     1. Эл журттун ажырагыс бутундугу жана бир жакадан баш, бир женденкол чыгарган биримдиги;     2. Улуттар аралык ынтымак, достук жана кызматташтак;     3. Улуттук ар-намыс жана атуулдук ариет;     4.  Арыбас  мээнет,  алдынкы  онор менен  билим  аркылуу  бакубат     доолот;     5. Гуманизм, айколдук, кечиримдуулук;     6. Табият менен татгуу мамиледе болуу;     7.  Кыргыз  мамлекетин  чындоо  жана  аны  колдонуп,  аны  коздун     карегиндей сактоо.                                      1. ЖАЛПЫ ЖОБОЛОР          Жергиликтуу   жамааттын  негизги  мыйзамы  болгон  айыл   мыйзамытомондогулорду аныктайт жана камтыйт:   •жамааттын негизги шарты жана максаттары;   •жамааттын озун-озу башкаруунун принциптери;   •жамааттын оз алдынча башкаруу органдарыны;   •жамааттын мучолору;   •жамааттын мучолорунун укуктары жана милдеттери;   •жамааттын оз алдынча башкаруу органдарынын функциялары;   •жамааттын финансалык-экономикалык негиздери;   •жамааттын мучолоруно жана оз алдынча башкаруу органдары  тарабынанколдонулуучу сыйлык чаралары;   •жамааттын   мучолоруно  жана  оз  алдынча  башкаруу   органдарынынкурамына корулуучу жаза чаралары;   •жамааттын озгочо укуктары;   •мыйзамды кабыл алуунун, озгортуу жана толуктоолоруду  киргизуунун   тартиби;   •жааматтын   турмушундагы  мамлекеттик  мыйзамдарына   карама-каршыкелбеген башка маселелери.                                                  II. ЖАМААТТЫН ОЗ АЛДЫНЧА БАШКАРУУСУН УЮШТУРУУНУН                     НЕГИЗГИ ШАРТЫ ЖАНА МАКСАТТАРЫ      1. Жергиликтуу оз алдынча башкарууну уюштуруунун жана жургузуунуннегизги  шарты  - бул жамааттын жергиликтуу маанидеги бардык  коомдук-пайдалуу  маселелерди оз жоопкерчилигине алып, алардын мыйзам  чегиндеоз алдынча чечууго жана башкарууга жонодомдуулугу.     2. Оз алдынча башкарууга отуу менен жамаат максаттарды коздойт:     •мыйзам чегинде жергиликтуу маанидеги маселелерди коз карандысыз,оз  алдынча  жана оз убагында чечип туруу максатында айылдык  Кенештинайманындагы   каражаттарын,   социалдык   объектилерди   жана    башкаматериалдык байлыктарды мамлекеттик менчиктен ажыратып алууну, ошондойэле  башка  мулк  ээлеринин  ыктыярдуу турдо  берген  мулк-байлыктарыноткоруп  алуунун  негизинде жамааттын ортолук  менчик  жана  финасалыкэкономикалык базасын тузууну;     •айылдык  Кенештин бюджетин оз алдынча тузууго,  толуктоого  жанаанын калктын мудоосун аткарууга жумшоого;     •жамааттын  мучолорун  оз алдынча башкаруу жана  тарбиялоо  ишинетартуу  менен  демократияны онуктуруп, мыйзамдын так  сакталышына  ан-сезими жана активдуулугун жогорлатууга;                                              III. ЖАМААТТЫН ОЗ АЛДЫНЧА БАШКАРУУНУН ПРИНЦИПТЕРИ          Жамааттын оз алдынча башкаруусу томндогу принциптерде жургузулот:     •жергиликтуу   маанидеги   маселелрди   чечууго   жамааттын    озалдынчалагы,  озунозу  камсыз кылуу, озунозу  тарбиялоосу  жана  жонгосалуусу;     •оз алдынча башкаруу органдарынын ишмердигинин жамааттын мучолорутарабынан козомолдонушу жана аларды эл алдындагы жоопкерчилиги;     •жамааттын  оз алдынча башкаруусун окулдук органы болгон  айылдыкКенештин  депуттарынын жамаатын мучолору тарабынан  жашыруун,  ал  эмианын  аткаруучу-тескоочу  органы болгон айыл Окмотунун  жетекчилерининжана кызматкерлеринин кызматка дайындалышы;     •жергиликтуу  оз  алдынча башкаруунун окулдук, аткаруучу-тескоочужана   аймактык  коомдук  оз  алдынча  башкаруу  органдарынын  ыйгарымукуктары менен милдеттеринин так чектелиши;   •социалдык акыйкаттуулуктун сакталышы;   •жааматтын  мучолорунун  мыйзамдуу укуктары  менен  кызыкчылыктарынкорголушу;   •жергиликтуу    оз    алдынча   башкаруу   органдарынын    ишиндегимаалымдуулукту,  аныктыкгы,  коомдук брикмелер,  уюмдар  жана  калктынкенири катмары менен тыгыз байланышы;   •жамааттын  мучолоррунун  чогулуштарда,  элдик  жыйындарда  айылдыкКенеш  менен  айыл  Окмотунун  жыйналыштарында  жергиликтуу  маанидегимаселелрди которуу жана пикир айтуу эркиндиги;   •оз алдынча башкаруу органдарынын жергиликтуу маанидеги маселелердиоздоруно ыйгарылган укуктарынын чегинде оз алдынча чече алуусу,  кабылалган чечимдерин негиздуулугу жана мыйзамдуулугу боюнча жамааттын жанамамлкеттин алдындагы жоопкерчилиги.                                                    IV. ЖАМААТТЫН ОЗ АЛДЫНЧА БАШКАРУУ ОРГАНДАРЫ        Жамааттын  оз алдынча башкаруусу анын томондогу органдары  аркылуужузого ашырылат:•жамааттын мучолору тарабынан шайланган окулдук органы айылдык Кенеши;•айылдык Кенештин аткаруучу-тескоочу орган - айылдык Окмоту;•аймактык коомдук оз алдынча башкаруу органдары (айылдардын оз алдынчабашкаруу коомдук кенештери, турак-жай, кочо жана кварталдык комитеттерж.б.);•аксакалдар соттору, коомдук тартипти коргоо кошундары;•жамааттын материалдык-финасалык байлыктарын пайдалануу боюнча элдиккозомол тобу;    Жамаат  туздон-туз  оз алдынча башкарууну томондогу  демократиялыкжолдор аркылуу турмушка ашырат:•жергиликтуу айылдык референдумдар;•жамааттын мучолорунун курултайлары;•айылдык жыйындар, чогулуштар ж.б.     Жамааттын   оз  алдынча  башкаруусунун  окулдук  жана  аткаруучу-тескоочу  органдарын уюштуруунун негизги тартиби  жана  иш  аакеттери,ошондой   эле   жергиликтуу  айылдык  референдумдар   жана   жамааттынкурултайларын  откоруу  эрежелери  Кыргыз  Республикасынын  мыйзамдарыаркылуу жонго салынат.          Эскертуу:  Жамааттын оз алдынча башкаруусунун окулдук, аткаруучу-тескоочу  жана  башка  органдары Кыргыз Республикасынын  мыйзамдарыныннегизинде,   оз   аймагында   ардагерлердин,   аялдардын,   жаштардын,оспурумдордун,  коомдук  уюмдарга  жана  коомдук  тузулушторго   комоккорсотушот жана алар менен кызматташат.                              V. ЖАМААТТЫН МУЧОЛУГУ        1.Жамааттын  мучолугуно кабыл алуу ыктыярдуу турдо жургузулот.  Арбир  айыл  башчысы ошол айылдагы 16 жаштан жогорку атуулдарды жааматкакабыл  алуу жонундогу тизме тузот. Тизмеге мучолукко  кируучу атуулдунозу кол коет.          2.  16 жаш курагына жеткен, Кенештин аймагында туруктуу жашаган,арыз  менен  кайрылган ушул айыл мыйзамын ниети менен кабылдаган  жанаанын   талаптарын  сактаган,  анда  корсотулгон  оз   укуктарын   жанамилдетгерин  турмушка  ашырган  ар бир  тургун  жергиликтуу  жамааттынмкчосу болуп эсептелет.     3.   Туруктуу  жашоо  учун  башка  жерден  кочуп  келген   КыргызРеспубликасынын  граждандары  жеке  арыздарынын  негизинде   ЧолпонатаКенешинин  чечими  менен жамааттын мучолугуно кабыл  алынат.  Жамааткамучо  болуп кируу жонундо граждандардын арызы айылдык Окмоту тарабынан1 айлык моонотгон кечиктирилбестен каралууга жатат.     4.  Кенештин  аймагында туруктуу жашабаган,  бирок  ошол  аймактаозуно  жеке  менчик  катары  тиешелуу  кыймылсыз  мулк  же  ондуруштуккаражаты  бар, жергиликтуу бюджетке дайыма салыктарды жана  жыйымдардытолоп  турган,  ушул  айыл  мыйзамы кабылдаган  жана  анын  талаптарынаткарууга   милдеттенген   Кыргыз   Республикасынын   граждандары   озжамаатынын  мучосу  боло  алат. Бирок айыл Окмотунун  аймагындагы  жерулушуно талапкер боло албайт.                              VI. ЖАМААТТЫН МУЧОЛОРУНУН УКУКТАРЫ          Жамааттын  ар бир ушул айыл мыйзамына ылайык томондогу  укуктаргаээ болот.          1. Жамааттын мучосу рассасына, улутуна, динине, тилине, жынысына,ата-тегине,  уруусуна,  дуйно-мулктук жана  башка  абалына  карабастантомондогулорго укуктуу:    •   жамааттын  оз  алдынча  башкаруу  органдарына  шайлоого   жанашайланууга;    •жамааттын  ишин  башкарууга  байланыштуу  маселелерди  талкулоогожана аларды турмушка ашыруу боюнча иш-аракеттерге катышууга;    •иш  тажрыйбасына,  билимине  жана  жондомуно  жараша  оз  алдынчабашкаруу органдарына кызмат отоого;    •жамааттын мучолору учун бекитилген женилдиктерден пайдаланууга;    •жамаатка  тиешелуу  бардык маселелер боюнча оз  алдынча  башкарууоргандарына  сунуш  киргизууго жана коюлган суроолоруна  ынамдуу  жоопалууга, алардын иши боюнча пикирин айтууга жана баа берууго;    •жамааттын  мучолорунун биргилешкен кун аракеттери менен  тузулгонбайлыктардан жана каражаттардан,  ошондой эле жамаатташтыктан  ортолукменчигиндеги  уюм,  мекеме,  ишканалардын  кызматтарынан   белгиленгенчегинде пайдаланууга;    •жергиликтуу   референдумдарга,   айыл   курултайларына,   айылдыкжыйындарга,  айылдык  Кенеш менен айыл Окмотунун  ачык  жыйналыштарынакатышууга, оз оюн эркин айтып, талкууланып жаткан маселе боюнча озунунсунуштарын киргизууго;    •  Айыл  Мыйзамында  чагылдырылган  укуктар  оз  алдынча  башкарууоргандары  же  алардын кызматкерлери тарабынан бузулса, аларды  коргоомаксатында аксакалдар сотуна же башка тиешелуу органдарга кайрылууга;    •Айыл   Мыйзамынын  эрежелерин  жамааттын  башка  мучолору  бузганучурда,  оз  алдынча  башкаруу  органдарына  жана  аксакалдар   сотунакайрылууга;    •аксакалдар  соту  ушул  Айыл  Мыйзамында  корсотулгон   чектерденчыккан  чечимдерди кабыл алынган учурда мамлекеттик укук  коргоо  жанасот органдарына кайрылууга;    •мыйзамдын  чегинде  ондуруштук,  тейлоочулук  (сервистик),  соодажана калкка башка кызмат корсотуу багытындагы ишканаларды уюштурууга;    •адал  мээнет,  ак  эмгек менен оз байлыгын  артгырууга  жана  аныжалпы  жамааттык, ошондой эле оз алдынча башкаруу органдары  тарабынанишенимдуу корголушуна;    •жамааттын мучолугунон оз ыктыяры менен чыгууга;    •Кыргыз   Республикасынын  мыйзамдарында  жана   айыл   мыйзамындакаралган башка да укуктардан пайдаланууга.    2.  Аталган  укуктардан  жана  ушул  айыл  мыйзамында  корсотулгонартыкчылыктардан жана женилдиктерден жамааттын мучолору гана пайдаланаалышат.                                                    VII. ЖАМААТТЫН МУЧОЛОРУНУН МИЛДЕТТЕРИ          Жамааттын мучолору томондогулорго милдеттуу:    •Айыл Мыйзамынын эрежелерин так сактоого;    •жамааттын  оз  алдынча  башкаруу  органдары  тарабынан  мыйзамдынчегинде  белгиленген  салыктардын  жана  жыйымдардын  бардык  турлорункечиктирбей оз убагында толоого;    •жамааттын турмуш-тиричилик шартын жакшыртууга багьпталган  бардыккоомдук   пайдалуу   жумуштарга  (социалдык  багыттагы   обьектилерди,жолдорду, копуролорду, ондогон арыктарды, кочолорду, санитария  боюнчатазалоого,   корктондурууго,  жашылдандырууга  ж.   б.   максаттарындауюштурулган  ашарларга)  катышууларга, аларды  ишке  ашыруу  боюнча  -(бекитилген шарттарды, чектерди) нормаларды, озгочо кырдаалдарда  жанабашка  шарттарда  коомдук тартипти, граждандык коргонуунун  талаптарынсактоо жана башка коомдук кызматтарды милдетгуу турдо аткарууга;    •жамааттын  оз алдынча башкаруу органдарынын мыйзам  чегинде  жана    ушул  Айыл  мыйзамынын  негизинде кабыл  алган  бардык  чечимдерин    аткарууга;    •жамааттын  белгиленген ортолук менчигин тузууго жана  онуктуруугооз салымын кошууга, аларды сарамжалдуу пайдаланууга жана сактоого;    •оз  уйун,  короо-жайын  таза  кармоого  жана  оз  убагында  ондоптурууга,  корктондурууго жана жашылдандырууга, оз  чарбасынан  жогоркутушумду камсыз кылууга;    •мыйзамдуулукту   бузуунун   бардык  корунушторуно,   коомчулуктунматериалдык байлыктарына зыян келтируучулорго жана адептуулукко  конулкоштук менен мамиле жасобоого;    •курчап     турган     табиятка    (айлана-чойрого)     камкордук,сарамжалдуулук  менен  мамиле  жасоого, токой,  бак-дарак  жана  башкаосумдукторго  жана  жан-жаныбарларга  кыянат  мамиле  кылгандар  мененаёосуз   курошууго,   тарыхый,  маданий  жана  табийгый   эстеликтердисактоого;    •турак-жай имараттаоын куруу эрежелерин так сактоого, туракуйлорду, ага жакын аймактарды пайдаланууда орт коопсуздугунунсанитардык жана ветеринардык эрежелеринин тура сакталышынакомоктошууго;    •жамааттын мучолорунун биргелешкен пайдалануусундагы жерди,  суунужана   башка   жаратылыш   байлыктын  ортолук   менчикте   сарамжалдуупайдаланууга.           озгочо милдеттер жана парздар:•балага кам кору жана анын билим алуусуна милдеттуу турдо жооп беру,туура тарбиялоо - ар бир ата-эненин милдети;•ата-энелерине камкордук кылуу - эмгекке жарамдуу жашы жеткен ар бирбаланын милдети;•жамааттын ар бир мучосуно гуммандуулук жана боорукердик менен  мамилежасоо,  жетимдерди  жана  ата-энесинин багуусунан  ажыраган  балдарды,ошондой  эле  багар-корору жок кары-картандарды,  майыптарды,  эмгеккежараксыздарды камкордукка алуу жана багуу жалпы калктын ыйык парзы;•улууга  урмат,  кичууго  ызат, аялдарга  сый  корсотуу,  аракечтикке,уурулука,  бантиликке, сойкулукка, бузукулукка, бекерпоздукка  барбоо,жамааттын башка мучолорунун укуктарын жана эркиндигин ызаттоо, коомдуктартипти сактоого катышуу жамааттын ар бир мучосунун милдети;•оз  уй-булосундо  ынтымактуу, бейпил турмушту камсыз  кылуу,  кошуна-колондор  менен  тынчтыкта  жашоо, уй-було мучолорунун  аэмгектенууго,айрыкча  жаш  муундардын Ата Мекенин, оз айылын суйууго,  патриотукка,интернационализимге,  достукка тарбиялоо  ар  бир  уй-було  башчысынынмилдети;•ар  бир улутгун намысын жана када-салттарын урматтоо, улуттар  аралыкынтымактыкты, биримдикти чындоо ар бир улуттун маданиятын оркундотуугокомок беруу айылдык Кенештин аймагында жашаган ар бир улуттун окулунунмилдети;•маркумду  акыркы  сапарга узатууда жосунсуз  жоруктар  атап  айткандаконул айтуу сыяктуу шылтоолоп ичкилик ичуулорго катуу тыюу салынсын;•маркумду коюуда 1 бодо малдан ашык союлбасын;•жыртыш жыртылбасын, кийит кийгизуу, доорон акы берууго тыюуусалынсын;•спирт ичимдиктерин ичилбесин;•маркумга биринчи жетилиги гана откорулсун;•той-аш  беруудо  кеткен чыгым элге жуктолбосун жана  ичкиликке  тыюуусалынсын;•мекеме-уюм, ишканалрадагы юбиолейлерди откоруу 50 жыл болмоюнча  тыюусалынсын;•кыз беру, келин алууда, калын алуу эки тараптын макулдашуусу мененжургузулсун.•ар бир кожолук оз менчигиндеги малдардын, ит-мышыктарын жыл ичиндебир жолу ветеринардык кароодон откорот•ичкичиоликке ото берилген атуулдар коомдук жаза чаралар таасиркылбаса озу жашаган айылдын тургундарынын жыйынынын аксакалдар сотунунчечими менен ичкиликтен мажбурлаган дарылоо мекемелерине жонотуужонундо сунуш кылат.•айылдагы ар бир атуул Кыргыз элинини кайрымдуулук салттарын улап, бей-бечараларга  жардамга  муктаждарга жардам  корсотуу,  максатында  айылОкмотунун  алдында  фонд  ачылсын,  тушкон  каражат  комисия   аркылууболуштурулуп турулсун.•уруксатсыз анчылык кылуу, балык салууга, жаратылышытын жаныбарларына,осумдукторуно булгун салууга жол коюлбасын.•ар бир айылда бада же кезуу уюштурулуп бош жургон мал болбоого тийиш.Эгин  жана  чоп чабанды, улуш жерлерге тушкон мал учун ээси же  бадачымыйзам чегинде жаза тартат.•уруксаты, сертификаты жок алкоголдук ичимдиктерди сатуу одоно  кылмышкатары белгиленсин.•Орозо,  Курбан  айт,  Ноорузду  спирт  ичимдиксиз  белгилоо  мусулмандининдеги ар бир адамдын ыйык милдети деп эсептелсин.     Эскертуу:  той-тамаша  жана  шаан шокот  откоруунун,  маркумдардыузатуунун  коомдук  тартиби  Айыл Окмоту же  квартал  башчылары  мененмакулдашуусу менен откорулот.                                         VIII. ЖАМААТТЫН ОЗ АЛДЫНЧА БАШКАРУУ ОРГАНДАРЫНЫН ФУНКЦИЯЛАРЫ    Жамаатгын  оз  алдынча башкаруу органдары аткарууга тиешелуу  болгонжергиликтуу маанидеги маселеле томондогулор:• коммуналдык менчикти тузуу жана анны башкаруу;• аймакты социалдык-экономикалык жактан ар тараптан онуктуруу, айылокмотунун аймагындагы жайгашкан мекеме-ишканалардын жетекчилерин айылОкмотунун сунушу менен дайындалуу жана иштоо тартибин козомолдоо;•  жамааттын  жер  байлыктарды сарамжалдуу пайдалануу,  жааматтын  жербайлыктарын  жана айыл Окмотунун аймагындагы жансыз мулкторду  (бардыккурулуш объектилери) сарамжалдуу пайдалануу учун козомолдоо болуу;•  турак-жай коммуналдык чарба жана корктондуруу иштери, Учтерек  айылОкмотунун   аймагындагы   Ош-Бишкек  жолундагы   тамактануу   жайларынархитектуралык    талабына   туура   келеген   жайларга    козомолдоо,коммуналдык, санитардык, корктондуруу иштери; •соода жана турмуш-тиричилик жактан тейлоону уюштуруу;• жергиликтуу калктын саламаттыгын сактоого комок корсотуу;• мектепке чейинки, мектепте жана кесиптик билим берууну онуктуруу;•  калктын озгочо асыл жана нарктуу тарыхый, маданий, рухий салттарын,элдин   оздук   корком   чыгармачылыгын,   эстеликтерди,   музейлерди,китепканалардын сактоо жана оркундотуу;•  жамааттын  мучолорун  мээнеткеч, уномчул жана  жаратман  багьггындатарбиялоо;• дене тарбиясын, спортту, туризмди онуктуруу;• коомдук тартипти сактоо, айылдардын аксакалдар сотунун алдында элдиккошундарды уюштуруу, айыл участкалык инспекторлорунун иштоо тартибине,айыл  Окмотунун  аймагындагы жол транспортторунун журушуно  козомолдуккылуу;•калкка даректуу социалдык колдоону жана жардамга муктаж уй-булолорду,атуулдарды социалдык жактан коргоону уюштуруу;•Кыргыз  Республикасынын мыйзамдарына жана ушул Айыл  Мыйзамына  каршыкелбеген башка  маселелерди чечуу.                                               IХ. ЖАМААТТЫН ФИНАНСАЛЫК-ЭКОНОМИКАЛЫК НЕГИЗДЕРИ        Жамааттын оз алдынча башкаруусунун экономикалык жана финансалыкнегиздерин ортолук менчик каражаттарын томондогулор тузот.•  жамааттын карамагындагы мамлекет, мекеме, уюм, ишкана, ошондой  элеменчигинин  туруно карабастан коомдук уюмдар, кыймылдар,  демоорчулор,жеке  адамдар  тарабынан ыктыярдуу откорулуп берилген  кыймылдуу  жанакыймылсыз  дунуйо  мулктор, социалдык, маданий  турмуш-тиричилик  жаначарбалык маанидеги объектилер;•жамаатка  откорулуп берилген жерлер жайыттар, ошондой эле жергиликтуумаанидеги токой, суу жол чарба объектилеринин чарбалык ишмердуулугунонтушкон кирешелер;•жергиликтуу бюджетке тушкон салыктар, жыйымдар жана башка каражаттар;•кредит ресурстары, дотациялар, субвенциялар жана инвестициялар;•жаратылыш байлыктарын пайдалангандардан алынуучу акылар;•ар турдуу кызмат корсотуулордон тушкон акылар;•сатылган  азык-тулуктордон тушкон акылар;•оз каалоосу менен берилген ыктыярдуу толомдор, кошумчалардын эсебинентузулгон бюджеттен тышкаркы фонддор;•тышкы  экономикалык ишкердуулуктон, грантгардан тушкон  чегеруулордунэсебинен жыйналган финансалык ресурстар.   2.  Жамааттын финансылык-экономикалык негиздерин тузгон байлыктардыайыл  Окмоту  тарабынан  пайдалануу  жана  сарптоо  тартиби,  бюджеттиаткаруу айылдык Кенеш тарабынан аныкталат.   3.  Жамааттын материалдык финансылык байлыктарынан сарамжалдуу жанатуура   пайдаланышын  коомдук  козомолдоо  айылдык   Окмот   тарабынантузулуучу   5-9   адамдан  турган  элдик  козомолдоо  тобу   тарабынанжургузулот.Элдик  козомол тобуна талапкерлер айылдык жыйындар жана коомдук уюмдартарабынан сунуш  кылынат.  Бул  топтун  текшеруулорунун  жыйынтыктарыайылдык  Кенештин  аксакалдар сотунун же озгочо  учурларында  тиешелуумамлекеттик органдарынын кароосуна берилет.                                      X.ЖАМААТТЫН ОЗ АЛДЫНЧА БАШКАРУУ ОРГАНДАРЫ ТАРАБЫНАН КОЛДОНУЛУУЧУ                            СЫЙЛЫК ЧАРАЛАРЫ      1.  Айыл  мыйзамынын талаптарын улгулуу аткарган  коомдук  пайдалууэмгекке  активдуу  катышкан,  кайрымдуулук акцияларына.  домоорчулуккотакай  комоктошкон,  жамаатташтыкка ото пайдалуу  ар  кандай  кызматынкорсоткон,  озунун жана бутундой уй-булосунун журум-туруму  боюнча  энжогорку  улгу  корсоткон  жамааттын мучолоруно,  оз  алдынча  башкарууоргандарынын  кызматкерлерине  жана  башка  атуулдарга  моралдык  жанаматериалдык жактан сыйлык катары томондогулор колдонулушу мумкун:      -  алкыш  жарыялоо,  баалуу белек, башка материалдык  жана  акчалайсыйлык менен сыйлоо;   -  мактоо  баракчасын тапшыруу;- «Ыймандуу уй-було», «Улгулуу уй», «Улгулуу кочо (квартал)», «Улгулуу   айыл» деген наамдарды ыйгаруу;                                -- жааматтын Ардак Китебине жазуу;- «Айылдын ардактуу атуулу»  деген ардак наам ыйгаруу;-Кыргыз   Республикасынын  мамлекеттик  сыйлыктарына   жана   ардакнаамдарына корсотуу.      2.   Жамааттын  мучолорун  сыйлыкка  корсотуу  томондогу   тартиптежургузулот:  а)   жамааттын   мучолорун  сыйлыкка  корсотуу   демилгеси   айылдынжашоочуларынын  жаппы  жыйындарына, аксакалдар  сотуна,  коомдук  айылбашчыларына, айыл Окмотунун мучолоруно, айылдык Кенештин депутаттарынатаандык.  б)  алкыш  жарыялоо,  баалуу белек, башка материалдык  жана  акчалайсыйлык  менен сыйлоо мактоо баракчаларын тапшыруу, "Улгулуу  уй-було","Улгулуу  уй",  "Улгулуу  кочо", "Улгулуу  айыл"  деген  наам  ыйгаруутууралуу чечим айыл окмоту тарабынан жазуу турундо кайрылуулар  боюнчакабыл алынат.  в)  жааматтын  Ардак Тактасына жана Ардак Китебине  жазуу,  «Айылдынардактуу  атуулу»  деген  ардак  наам  ыйгаруу,  ошондой  эле   КыргызРеспубликасынын   Мамлекеттик  сыйлыктарына  жана   ардак   наамдарынакорсотуу жонундогу чечимдер айыл Окмотунун сунушу боюнча айылдык Кенештарабынан кабыл алынат.                                              XI. ЖАМААТТЫН МУЧОЛОРУНО ЖАНА ОЗ АЛДЫНЧА БАШКАРУУ            ОРГАНДАРЫНЫН КУРАМЫНА КОРУЛУУЧУ ЖАЗА ЧАРАЛАРЫ.         1.  Айыл  Мыйзамынын  эрежелерин  сактабаган  жамааттын  мучолорунотомонку жаза чаралар колдонулат:   •оозеки же жазуу турундогу эскертуу;   •жашаган  жерлерде откорулгон чогулуштарда жана айылдык  жыйындардакоомдук таасир корсотуу;   •  оз  алдынча  башкаруу органдары тарабынан  белгиленген  тартиптеАрдак наамдардан ажыратуу;   2.   Жогорудагы   корсотулгон   жоопкерчилик   чаралары   жамааттынмучолорунун,   айыл   башчысынын,  оз   алдынча   башкаруу   органынынкызматкерлеринин   сунуштары  боюнча  айылдык  Кенеш,   айыл   Окмоту,аксакалдар соту тарабынан колдонулат.   3.  Айыл  Мыйзамынын эрежелерин одоно турдо бузган  же  милдеттеринаткара  албаган жамааттын оз алдынча башкаруу органдарынын курамдарынатомондогудой жаза чаралары колдонулат:   а)  айыл  Окмотунун башчысы тарабынан окмоттун мучолоруно,  кварталбашчыларына жана жооптуу кызматкерлерине:   • жазуу турундогу эскертуу;   •томонку кызматка которуу;      б) айылдык Кенештин депутаттарынын учтон экисинин чечими менен:   • айыл башчысына эскертуу беруу.   •  айыл окмотунун башчысына, айыл окмотунун жалпы курамына же  анынайрым мучолоруно ишеним корсотпоо;   •аксакалдар сотунун жалпы курамына же анын айрым мучолоруно  ишеним   корсотпоо;   •  элдик козомолдоо тобунун жалпы курамына же анын айрым мучолоруноишеним корсотпоо.   в)  айылдык  Кенештин  курамына же жеке депутатка  мыйзамга  ылайыкжааматтын шайлоочулары тарабынан ишеним корсотпоо.   4.  Айыл  Окмотуно  жана  айылдык Кенештин  жалпы  курамына  ишенимкорсотпоо  жонундо чечимдер райондук Кенештин торагасы  жана  райондукмамлекеттик  администрациясынын башчысы тарабынан  жеринде  биргелешиптекшерилип,  тууралыгы аныкталгандан кийин гана Кыргыз Республикасынынмыйзамдарына ылайык толугу менен чечилет.   5.  Агын  сууларды бузгандарга жана мурабка баш ийбеген  инсандаргааксакалдар соту тарабынан мыйзам чегинде чара коруу;   -жайлоого оз убагында кочпой жана оз мезгилинде кочуп келбей эгингежана чоп жайытка зыян келтиргендерге;   -   айыл Окмотунун же айыл башчыларынын уруксаты берибеген жерлердиоз алдынча айдап жер кыртышын бузгандарга, ата-тегимдин жери депшылтоолоп мыйзассыз жер ээлегендердин жерин ортолука алынып андан арыкурулуш иштери токтотулат;                                     XII. ЖАМААТТЫН ОЗГОЧО УКУКТАРЫ                                     1. Жамаатгаштыкта ото маанилуу болгон айрым социалдык-экономикалык,чарбалык жана маданий маселелерди башка оз алдынча башкаруу жамааттарыменен   биргелешил  чечуу  максатында  Кыргыз  Республикасынын  мыйзамактыларынын чегинде белгиленген тартипте ар кандай денгээлде  тузулгонжергиликтуу    оз   алдынча   башкаруу   боюнча   бирикмелерге    жанаассоциацияларга мучо болуп кирууго укуктуу.  2.  Кыргыз Республикасынын мыйзамдары белгилеген тартипте жамаат четолколук  жана  эл  аралык оз алдынча башкаруу жамааттары  менен  алакатузууго акылуу.  3.  Жамааттын  жана анын органдарынын ишмердигиндеги маалымдуулукту,ачыктыкты   камсыз  кылуу  максатында,  жамааттын  озунун  жергиликтуубюджетинин   эсебинен   массалык  маалымдуулук  каражаттарын   (гезит,баракчалар,  жергиликтуу радио туйундор ж.б.) мыйзам  чегинде  тузуугожана пайдаланууга укуктуу.                                        XIII. АЙЫЛ МЫЙЗАМЫН КАБЫЛ АЛУУ ЖАНА ОЗГОРТУУ,  ТОЛУКТООЛОРДУ                         КИРГИЗУУНУН  ТАРТИБИ                         1.  Жамаатгын  Айыл  Мыйзамынын долбоорун айылдык  Кенештин  чечимименен  тузулгон  атайын  комиссия Кыргыз Республикасынын  «Жергиликтууозунозу   башкаруу   жана  мамлеткеттик  администрациялар   жонундогу»мыйзамынын 14-статьясынын  негизинде иштеп чыгат.   Комиссия  тарабынан даярдалган Айыл Мыйзамынын долбоору  жамааттын,коомчулуктун мучолорунун талкуусуна коюлат.  Талкулоого  тушкон  сунуштардын негизинде комиссия  Айыл  Мыйзамынындолборуна  тиешелуу  кошумчаларды киргизип, Айыл Мыйзамынын   долбооружамааттыктын жалпы мучолорунун курултайына коюлат.   2.  Айылдык  курултайында  кабыл алынган  Айыл  Мыйзамы  юридикалыкэкспертизадан  откоруу  учун жергиликтуу адилет  органында  жонотулот.Адилет   органдары  тарабынан  чыгарылган  корудундусунда  корсотулгонжетишпегендиктерди толуктап айылдык Кенештин сессиясында бекитуу  учункаралат.   Айылдык  Кенештин сессиясында каралып жана бекитилген Айыл  Мыйзамыжонундогу  чечими  кайрадан  жергиликтуу  адилет  органдарына  жалпыгамилдеттуу  болгон нормативдик укуктук акт катары мамлекеттик  каттоогоКыргыз   Республикасынын  мыйзамдарында  жана  Кыргыз  РеспубликасынынОкмотунун  9.03.2000-жылдагы № 124 токтомунда корсотулгон  талаптарынаылайык  жонотулот. Мамлекетик каттоодон откон Айыл Мыйзамы айыл окмотутарабынан  Кыргыз Республикасынын Окмотунун 13.12.1999-жылдагы  №  681токтомунун 1 пунктунун 3 абзацына ылайык областтык массалык  маалыматкаражаттарына  жарыяланган учурдан баштап юридикалык  кучко  ээ  болуптурмушка ашырылат.   3.  Айыл  Мыйзамы  жаряланган кундон баштап кучуно  кирет  жана  алайылдык Кенештин аймагындагы жамааттын бардык мучолору жана оз алдынчабашкаруу органдары тарабынан кыйшаюусуз аткарылууга жатат.  4.  Жамааттын  Айыл  Мыйзамынын  аткарылышына  козомолдукту  айылдыкКенештин   депутаттары,  айылдык  окмоту,  аксакалдар   Соттору   жанажергиликтуу жамааттын мучолорунун оздору жузого ашырат.   5.  Айыл Мыйзамына тузотуулорду, алымча-кошумчаларды киргизуу  ушулайыл  мыйзамына  кабыл алган тартипте жургузулот.           XVI.ЖЫЙЫНТЫК ТИЛЕК      УРМАТТУУ  ЖАМААТТЫН  МУЧОЛОРУ!           "Ырыс  алды  ынтымак" деп ушул озубуз кабыл алган айыл мыйзамынынбир  добуштан  колдоп  жана кыйшюусуз аткаралы,  "Сабырдын  тубу  сарыалтын"  - деп чекилик иштерге барбай нысап кылып, ыйманыбызды калыбынакелтирууго талбай аракеттенели, жалкоолукту жана бироого жук  арткандыташтап,  мамлекет берген укуктан толук пайдаланып, оз тагдырыбызды  озколубузга   алалы  деп  озубузго  тиешелуу  иштерди  жана  милдеттердибилгичтик жана жоопкерчилик менен ишке ашыралы!