Тогузторо айылдык Кенешинин ХV чакырылышынын XVIII сессиясынынын2004-жылдын 16-февралындагы, № 1 токтому менен бекитилген         Кыргыз Республикасы, Жалал-Абад облусу, Тогуз-Торо району                     Тогуз-Торо айылдык Кенешинин                    оз алдынча башкаруу жамаатынын                                                            АЙЫЛ МЫЙЗАМЫ (УСТАВЫ)      Биз, Тогуз-Торо айылдык Кенешинин аймагында жашаган атуулдар,  озара   бузулгус  биримдикти,  коомдук  тартипти,  ынтымакташтыкты  жанабейпилдикти   орнотуу,   айыл   жергесинде   тупмуш-тиричилик   шартынжакшыртуу, ар бир уй-булонун жана тургундун бакубат, камкор  жашоосункамсыздоону коздоп, ушул оз алдынча башкаруу жамаатын тузуу менен анынкоомдук  жашоосунун  ыйык  эрежелери  аныкталган  ушул  Уставды   айылтурмушунун негизги мыйзамы катары кабыл алабыз.     Озгочо койгон ыйык милдеттерди турмушка ашыруу максатында биз  эноболу  жалпы адамзатка тиешелуу ыймандуулуктун талаптарын,  айылыбыздажашаган   бардык  улуттардын  каада-салттарын,  асыл-наркатрын   озунокамтыган  Манас бабабыздын томондогу жети осуятын ыйык  тутуп,  алардыбакубат турмушубуздан куралган негизги курал жана каражатыбыз, руханийасыл-наркыбыз катары колдонобуз.1.  Эл журттун ажырагыс бутундугу жана бир жакадан баш, бир женден колчыгарган биримдиги;2. Улуттар аралык ынтымак, достук жана кызматташтык;3. Улуттук ар-намыс жана атуулдук ариет;4. Арыбас мээнет, алдынкы онор менен билим аркылуу бакубат доолот;5. Гуманизм, айколдук, кечиримдуулук;6. Табият менен татгуу мамиледе болуу;7. Кыргыз мамлекетин чындоо жана аны колдонуп, аны коздун карегиндейсактоо.                           1. Жалпы жоболорОз алдынча башкаруу коомдоштугунун (мындан ары жамаатынын)  негизгиМыйзамы болгон аыйл Мыйзамы томондогулорду аныктайт жана камтыйт• оз алдынча башкарууга отуунун негизги максаттарын;•оз алдынча башкаруунун  негизги принциптерин;•ожамаатын оз алдынча башкаруу  органдарын;•жамааттын мучолугуно кабыл алууну жана андан чыгууну чыгаруунунтартибин;•жамааттын мучолорунун укуктарын жана милдеттерин;• жамааттын оз алдынча башкаруу органдарынын функцияларын;"жергиликтуу маанидеги маселелерди чечууго жамааттын мучолорунункатышуу жолдорун;•оз  алдынча  башкаруунун,  жамааттыин  экономикалык  жана  финансалыкнегиздерин  ортолук  менчикке  ээлк  кылуу,  аны  пайдалануунун   жанабашкаруунун тартибин;•жамааттын   мучолорунун  журуш-турушунун  жанаи   коомдук   тартиптинэрежелерин,   жалпыга  тиешелуу  ыймандуулуктун,  моралдык   этиканын,улуттук каада-салттарын. асыл-адеп нормаларын;•оз   алдынча   башкаруу  органдары  тарабынан  жамааттын   мучолоруноколдонулуучу сыйлык чараларын;•айыл  Мыйзамын  бузган жамааттын мучолоруно жана  озалдынча  башкарууоргандарынын курамына жаза коруу чараларын;•айыл Мыйзамын кабыл алуунун жана ага озгортуу, тузотуу киргизуунунтартибин;•жамааттын турмушундагы мамлекеттик мыйзамдарга карама-каршы  келбегенбашка маселелерин.      2. Жамааттын оз алдынча башкаруусун уюштуруунуп негизги шарты                            жана максаттары                                   .    1. Жергиликтуу оз алдынча башкарууну уюштуруунун жана жургузуунуннегизги  шарты -бул жамааттын жалпы мучолорунун жергиликтуу  маанидегибардык  коомдук пайдалуу маселелерди оз жоопкерчилигине алып,  алардынмыйзам чегинде оз алдынча чечууго жана башкарууга жонодомдуулугу.    2. Оз алдынча башкарууга отуу менен жамаат томондогу максаттардыкоздойт:     •мамлекеттин жана анын органдарынын кийилигишуусун талап кылбаганжергиликтуу маанидеги томонку маселерди оз алдынча турмушка ашырат;     •  эгин  аянттарын,  чоп  чабылдыларды коргоо  максатында  малдынбадасын,  кезуусун  уюштурат, малды куздоо, жаздоо,  жайлоолоштуруунунубактысын белгилейт;     •айылга тиешелуу канал, арыктарды ашар жолу менен тазалоону  жанаремонттоп турууну уюштурат.     3.  Айылда кортондуруу, тазалыгын сактоо жана маданиятын  которуубоюнча  иштерди  жургузот.  «Улгулуу  уй»,  «Улгулуу  кочо»  жонундогукароолорду откорот.     4.   Айылда   тартипти  сактоо  максатында  жаштардан,   армиянынальтернадивдик   кызматын  отогондордон,  кочо  комитеттеринен   элдиккошундарды уюштуруп, айылда козомол жургузулот.     Жамааттын ортолуук менчигин жана финансылык-экономикалык  базасынтомонкулор тузот:     •айылдын  аймагындагы мамлекеттик менчиктен  ажыратылган  ондурушкаражаттары, социалдык объектилер, материалдык байлыктар, ошондой  элебашка мулк ээлери ыктыярдуу турдо берген мулк байлыктары.     •айылдын  аймагындагы белгиленген ар кандай штрафтан тушкон  жанадыйкандарга  берилген жердин налогунан тушкон акча  каражатын  айылдыккенештин бюджетин толуктоого жумашайт.     •жамааттын  мучолорун  оз алдынча башкаруу жана  тарбиялоо  ишинетартуу   менен   демократияны  онуктуруп,   алардын   ан-сезими   жанаактивдуулугун жогорулатат.                  3. Жамааттын оз алдынча башкаруу принциптери.                                        Жамааттын оз алдынча башкаруусу томндогу принциптерде жургузот:     •жергиликтуу  маселелрди чечуудо жамаат оз  алдынча  чечим  кабылалат, камсыз кылат, каржылайт жана жонго салат.     •оз алдынча башкаруу органдарынын ишмердигинин жамааттын мучолорутарабынан козомолго алат жана аларды эл алдындагы жоопкерчилигин угат;     •жергиликтуу   жана   мамлекеттин   кызыкчылыктарын   маселелердиайкалаштырып   чечуу  максатында  жергиликтуу  оз   алдынча   башкарууоргандарына мамлекеттик кээ бир ыйгарым укуктарын берет;     1.  Ар  бир  айылдагы  Аксакалдар соттору  коомдук  турмушка  жаткорунуштордун:   масчылык,  ээнбаштык,  карыган   ата-энесин   карабайташтагандарга  таасир  беруучу ушул Уставда белгиленген  чараларды  озалдынча колдонот.     2.  Айылдарда  уйлонуу  тойлолрун, аш-той  беруу  каада-салттарынмаданияттуу,   ичимдиксиз  откоруунун  тартибин   иштеп   чыгуу   жанаконтролдоо.     3. Маркумдун ариетин жасоо жана ага сарпталуучу ашыкча чыгымдаргажол бербоонун жолдорун белгилоо.     •жамааттын  оз алдынча башкаруусун окулдук органы болгон  айылдыкКенештин депуттарын, жамааттын мучолору тарабынан жашыруун, жабык жанатке  шайлануусу,  ал  эми анын аткаруучу-тескоочу органы  болгон  айылокмотунун жетекчилеринин жана кызматкерлеринин кызматка дайындалышы;     •жергиликтуу  оз  алдынча башкаруунун окулдук, аткаруучу-тескоочужана   аймактык   коомдук   оз  алдынча  башкаруу   органдары   КыргызРеспубликасынын  Мыйзамдарыынын  жана  атайын  Жоболорунун   чегиндегиукуктарынын жана милдетгеринин чегинде чечимдерди кабыл алат, турмушкаашырат;     •жамааттын мучолорунун мыйзамдуу укуктары менен кызыкчылыктарынынкорголушу;  •социалдык акыйкаттуулуктун сакталышы;  •жергиликтуу    оз    алдынча   башкаруу    органдарынын    ишиндегимаалымдуулук,  ачыктык, коомдук брикмелер, уюмдар жана калктын  кенирикатмары менен тыгыз байланышы;  •жамааттын  мучолоррунун  чогулуштарда,  элдик  жыйындарда   айылдыкКенеш  менен  айыл  Окмотунун  жыйналыштарында  жергиликтуу  маанидегимаселелрди которуу жана ой-пикир эркиндиги;  •оз  алдынча башкаруу органдарынын жергиликтуу маанидеги  маселелрдиоздоруно ыйгарылган укуктарынын чегинде оз алдынча чече алуусу,  кабылалган чечимдерин негиздуулугу жана мыйзамдуулугу боюнча жамааттын жанамамлкеттин алдындагы жоопкерчилиги;              4. Жамааттын оз алдынча башкаруу органдары    Жамааттын  оз алдынча башкаруусу анын томондогу органдары  аркылуужузого ашырылат:•жамааттын мучолору тарабынан шайланган окулдук катары Тогуз-Тороайылдык Кенеш;•айыддык Кенешин аткаруучу-тескоочу орган - Тогуз-Торо айыл Окмоту;•аймактык коомдук оз алдынча башкаруу органдары ар бир айылдагы кочожана кварталдык комитеттер;•ар бир айылдагы аксакалдар соттору, коомдук тартипти коргоокошундары»•жамааттын материалдык-финасалык байлыктарын пайдалануу боюнча элдиккозомол тобу;•жамаат  туздон-туз  оз  алдынча  башкарууну  томондогу  демократиялыкжолдор аркылуу турмушка ашырат•жергиликтуу айылдык референдумдар;•жамааттын мучолорунун курултайлары;•айылдык жыйындар, чогулуштар жана башка.     Жамааттын   оз  алдынча  башкаруусунун  окулдук  жана  аткаруучу-тескоочу  органдарын уюштуруунун негизги тартиби  жана  иш  аакеттери,ошондой   эле   жергиликтуу  айылдык  референдумдар   жана   жамааттынкурултайларын откоруу эрежелери Кыргыз Республикасынын мыйзамдары жанаушул Айыл Мыйзамы аркылуу жонго салынат.     Эскертуу:  Жамааттын оз алдынча башкаруусунун окулдук, аткаруучу-тескоочу  жана  башка  органдары Кыргыз Республикасынын  мыйзамдарыныннегизинде,   оз   аймагында   ардагерлердин,   аялдардын,   жаштардын,оспурумдордун,  коомдук  уюмдарга  жана  коомдук  тузулушторго   комоккорсотушот жана алар менен кызматташат.                        5. Жамааттын  мучолугу     1. Жамааттын мучолугуно кабыл алуу ыктыярдуу турдо жургузулот:     2.  16  жаш курагына жеткен, Кенештин аймагында туруктуу жашаган,арыз  менен  кайрылган ушул Айыл Мыйзамын ниети менен кабылдаган  жанаанын   талаптарын  сактаган,  анда  корсотулгон  оз   укуктарын   жанамилдетгерин  турмушка  ашырган  ар бир  тургун  жергиликтуу  жамааттынмкчосу болуп эсептелет.     3.   Туруктуу  жашоо  учун  башка  жерден  кочуп  келген   КыргызРеспубликасынын граждандары жеке арыздарынын негизинде Айыл  Кенешининчечими менен жамааттынмучолугуно   кабыл   алынат.  Жамаатка  мучо   болуп   кируу   жонундограждандардын   арызы  айыл  Окмоту  тарабынан   1   айлык   моонотгонкечиктирилбестен каралууга жатат.     4. Кенештин аймагында туруктуу жашабаган, биок ошол аймакта озуножеке менчик катары тиешелуу кыймылсыз мулк же ондуруштук каражаты бар,жергиликтуу  бюджетке дайыма салыктарды жана жыйымдарды толоп  турган,ушул   Айыл   Мыйзамын  кабылдаган  жана  анын  талаптарын   аткаруугамилдеттенген  Кыргыз Республикасынын граждандары оз жамаатынын  мучосуболо алат.     5. Жамааттын алдындагы озгочо эмгек синиргендиги учун жергиликтуукенештин  чечими  менен  «Айылдын ардактуу  атуулу»  наамы  ыйгарылганК;ыргыз Республикасынын граждандары жамааттын мучосу болуп эсептелет.     6.  Жамааттын  мучосу озунун арызынын негизинде же  болбосо  айылМыйзамынын   эрежелерин  сактабагандыгы  учун  аксакалдар   сотторунунчечиминин  негизинде  айылдык  Кенештин жыйынында  каралып,  жамааттынмучолугунонон чыгарылат.                   6. Жамааттын мучолорунун укуктары     Жамааттын  ар  бир  мучосу ушул Айыл мыйзамына  ылайык  томондогуукуктарга ээ болот:     1.  Жамааттын  ар бир мучосу рассасына, улутуна, динине,  тилине,жынысына,  ата-тегине,  уруусуна,  дуйно-мулктук  жана  башка  абалынакарабастан томондогулорго укуктуу:      •жамааттын   оз  алдынча  башкаруу  органдарына  шайлоого   жанашайланууга;     • жаматтын ишин башкарууга байланыштуу маселелрди талкулоого жанааларды турмушка ашыруу боюнча иш-аракеттерге катышууга;    •  иш  тажрыйбасына,  билимине жана жондомуно  жараша  оз  алдынчабашкаруу органдарына кызмат отоого;    • жамматтын мучолору учун бекитилген женилдиктерден пайдаланууга;    •  жмааттка  тиешелуу бардык маселелер боюнча оз алдынча  башкарууоргандарына  сунуш киргизууго жана коюлган суроолоруна ынанымдуу  жоопалууга, алардын иши боюнча оз пикирин айтууга жана баа берууго;    •жамааттын  мучолорунун биргелешкен куч аракеттери менен  тузулгонбайлыктардан,  ошондой эле жамаатташтыктын ортолук  менчигиндеги  уюм,мекеме,   ишканалардын  кызматтарынан  белгиленген  тартиптин  чегиндепайдаланууга;    •жергиликтуу   референдумдарга,   айыл   курултайларына,   айылдыкжыйындарага¬  айылдык Кенеш менен айыл Окмотунун  ачык  жыйналыштарынакатышууга, оз оюн эркин айтып, талкууланып жаткан маселе боюнча озунунсунуштарын киргизууго;    •Айыл   Мыйзамына   чагылдырылган  укуктар  оз  алдынча   башкарууоргандарынын кызматкерлери тарабынан бузулса, аларды коргоо максатындааксакалдар сотуна же башка тиешелуу органдарга кайрылууга;    •Айыл   Мыйзамынын  эрежелерин  жамааттын  башка  мучолору  бузганучурда,  оз  алдынча  башкаруу  органдарына  жана  аксакалдар   Сотунакайрылууга;    •аксакалдар соту ушул Айыл Мыйзамында корсотулгон чектерден чыкканчечимдерди  кабыл  алган  учурда  мамлекеттик  укук  коргоо  жана  соторгандарына кайрылууга;    •мыйзамдын чегинде ондуруштук, сервистик (тейлоочулук), соода жанакалкка башка кызмат корсотуу багытындагы ишканаларды уюштурууга;    •  адал  мээнет,  ак эмгек менен оз байлыгын артгырууга  жана  аныжалпы  жамааттык, ошондой эле оз алдынча башкаруу органдары  тарабынанишенимдуу корголушуна;    •жамааттын мучолугунон оз ыктыяры менен чыгууга;    •Кыргыз   Республикасынын  мыйзамдарында   жана   айыл   Уставындакорсотулгон башка да укуктардан пайдаланууга.    Аталган   укуктардан   жана   ушул  айыл   Уставында   корсотулгонартыкчылыктардан   жана   женилдиктерден   жамааттын   мучолору   ганапайдаланышат. Жамааттын мучолорунун укугун бузууга жол берилбейт.                  7. Жамааттын мучолорунун милдеттери    Жамааттын мучолору томондогулорго милдеттуу:    •Айыл  Мыйзамынын эрежелерин бекем сактоого;    •жамааттын  оз  алдынча  башкаруу  органдары  тарабынан  мыйзамдынчегинде  белгиленген  салыктардын  жана  жыйымдардын  бардык  турлорункечиктирбей оз убагында толоого;    •жамааттын турмуш-тиричилик шартын жакшыртууга багьпталган  бардыккоомдук   пайдалуу   жумуштарга  (социалдык  багыттагы   обьектилерди,жолдорду, копуролорду, ондогон арыктарды, кочолорду, санитария  боюнчатазалоого,   корктондурууго,  жашылдандырууга  ж.   б.   максаттарындауюштурулган   ашарларга)  катышууларга,  аларды  ишке  ашыруу   боюнчабекитилген шарттарды, чектерди (нормаларды) милдетгуу турдо аткарууга;    •жамааттын,  оз алдынча башкаруу органдарынын мыйзам чегинде  жанаушул   Айыл   Мыйзамынын  негизинде  кабыл  алган  бардык   чечимдеринаткарууга;    •жамааттын  ортолук менчигин тузууго жана онуктурууго  оз  салымынкошууга, аларды сарамжалдуу пайдаланууга жана сактоого;    •оз уйун, короо-жайын таза кароого жана оз убагында ондоп турууга,корктондурууго  жана  жашылдандырууга, оз  чарбасын   жогорку  тушумдукамсыз кылууга;    •мыйзамдуулукту    бузуунун   бардык   корунушторуно,    жамааттынматериалдык байлыктарына жана депутаттыкка кайдыгер мамиле кылгавдаргакелишпоочулук менен мамиле жасоого;    •курчап турган табиятка (айлана-чейрого) камкордук, сарамжалдуулукменен  мамиле кылууга, токой, дарак жана башка осумдукторго жана  жан-жаныбарларга  кыянаттык кылгандар менен  курошууго,  тарыхый,  маданийжана табийгый эстеликтерди коргоого;    •турак-жай имараттарын куруу эрежелерин так сактоого, туракуйлорду, ага жакын аймактарды пайдаланууда орт коопсуздугунун,санитардык жана ветеринардык эрежелеринин туура сакталышынакомоктошууго;                   2. Озгочо милдеттер жана парздар:    •балага кам коруу, аны  туура тарбиялоо - ар бир ата-эненинмилдети;    •ата-энелерине камкордук кылуу - эмгекке жарамдуу жашы жеткен арбир баланын милдети;    •жамааттын  ар  бир  мучосуно гуммандуулук жана боорукердик  мененмамиле   жасоо,  жетимдерди  жана  ата-энесинин  багуусунан   ажыраганбалдарды,  ошондой эле багар-корору жок кары-картандарды,  майыптарды,эмгекке  жараксыздарды камкордукка алуу жана багуу жалпы калктын  ыйыкпарзы;    •улууга  урмат, кичууго ызат, аялдарга сый корсотуу,  аракечтикке,уурулука¬  бантиликке, сойкулукка, бузукулукка, бекерпоздукка  барбоо,жамааттын башка мучолорунун укуктарын жана эркиндигин ызаттоо, коомдуктартипти сактоого катышуу жамааттын ар бир мучосунун милдети;    •оз уй-булосундо ынтымактуу, бейпил турмушту камсыз кылуу, кошуна-колондор  менен  тынчтыкта  жашоо,  уй-було  мучолорунун  айрыкча  жашмуундардын    Ата    Мекенин,   оз   айылын   суйууго,    патриотукка,интернационализимге, альтруизмге, достукка тарбиялоо  ар  бир  уй-булобашчысынын милдети;    •ар бир улутгук мыйзамды жана када-салтты урматтоо, улуттар аралыкынтымактыкты, биримдикти чындоо ар бир улуттун маданиятын оркундотуугокомок беруу айыпдык Кенештин аймагында жашаган ар бир улуттун окулунунмилдети;    Эскертуу:  той-тамаша жана шаан-шокот откоруу, маркумдарды  узатууайыл Окмоту (же айыл башчылары) менен макулдашуу аркылуу ушул Уставдын3-болумуно ылайык белгиленген тартипте жургузулот.      8.  Жамааттын оз алдынча башкаруу органдарынын  функциялары  Жамаатгагы  оз алдынча башкаруу органдары аткарууга тиешелуу  болгонжергиликтуу маанидеги негизги маселелер:    • жергиликтуу менчикти тузуу жана аны башкаруу;    • аймакты социалдык-экономикалык  жактан ар тараптан онуктуруу;    • жамааттын жер байлыктарын сарамжалдуу пайдалануу;    • турак-жай коммуналдык чарба жана корктондуруу иштери;     •соода жана турмуш-тиричилик жактан тейлоону уюштуруу;    • жергиликтуу калктын саламаттыгын сактоого комок корсотуу;    •  мектепке  чейинки  мекемелерде, мектепте  жана  кесиптик  билимберууну оркундотуу;    • калктын озгочо асыл жана нарктуу тарыхый, маданий, рухийсалттарын сактоо жана онуктуруу , оркундотуу;    • жамааттын мучолорун мээнеткеч, уномчул жана жаратманбагьггында тарбиялоо;    • дене тарбияны, спортту жана туризмди онуктуруу;    • коомдук тартипти сактоо;    •  калкка  даректуу  социалдык колдоону жана жардамга  муктаж  уй-булолорду, атуулдарды социалдык жактан коргоону уюштуруу;    •  мыйзамдарга  жана  ушул  Айыл Мыйзамына  каршы  келбеген  башкамаселелерди чечуу.  9. Жамааттын оз алдынча башкаруусунун экономикалык жана финансылык                               негтдери  1.  Жамааттын  оз алдынча башкаруусунун экономикалык жана финансылыкнегиздерин, ортолук менчик каражаттарын томондогулор тузот:  •жамааттын  карамагына  мамлекет, мекеме, уюм,  ишкана  ошондой  элеменчигинин  туруно карабастан коомдук уюмдар, кыймылдар,  демоорчулор,жеке  адамдар  тарабынан ыктыярдуу откорулуп берилген  кыймылдуу  жанакыймылсыз  дунуйо-мулктор, социалдык, маданий, турмуш-тиричилдик  жаначарбалык маанидеги объектилер;  •жамаатка  откорулуп  берилген  жайыттар,  ошондой  эле  жергиликтуумаанидеги токой, суу жол чарба объектилеринин чарбалык ишмердуулугунонтушкон кирешелер;   •жергиликтуу бюджетке тушкон салыктар, жыйымдар жана башкакаражаттар;   •кредит ресурстары, дотациялар, субвенциялар жана инвестициялар;   •жаратылыш байлыктарын пайдалангандардан алынуучу акылар;   •ар турдуу кызмат корсотуулордон тушкон акылар;  •сатылган азык-тулуктордон тушкон акылар;  Оз   каалосу   менен  берилген  ыктыярдуу  толомдор,   кошумчалардынэсебинен тузулгон бюджеттен тышкары фонддор;  •тышкы     экономикалык    ишкердуулуктон,    грантгардан     тушкончегеруулордун эсебинен жыйналган финансалык ресурстар.  2.  Жамааттын финансылык-экономикалык негиздерин тузгон  байлыктардыайыл  Окмоту  тарабынан  пайдалануу  жана  сарптоо  тартиби,  бюджеттиаткаруу айылдык Кенеш тарабынан аныкталат.  3.  Жамааттын материалдык финансылык байлыктарынын сарамжалдуу  жанатуура   пайдаланышын  коомдук  козомолдоо  айылдык   Кенеш   тарабынантузулуучу   5-9   адамдан  турган  элдик  козомолдоо  тобу   тарабынанжургузулот.  Элдик  козомол тобуна талапкерлер айылдык  жыйындар  жанакоомдук  уюмдар  тарабынан сунуш кылынат. Бул  топтун  текшеруулорунунжыйынтыктары айылдык Кенештин аксакалдар сотунун же озгочо учурларындатиешелуу мамлекеттик органдарынын кароосуна берилет. 10. Жамааттын оз алдынча башкаруу органдары  тарабынан  колдонулуучу                            сыйлык чаралары   1.  Айыл  Мыйзамынын талаптарын улгулуу аткарган  коомдук  пайдалууэмгекке  активдуу  катышкан,  кайрымдуулук акцияларына.  домоорчулуккотакай  комоктошкон,  жамаатташтыкка ото пайдалуу  ар  кандай  кызматынкорсоткон,  озунун жана бутундой уй-булосунун журуш-турушу  боюнча  энжогорку  улгу  корсоткон  жамааттын мучолоруно,  оз  алдынча  башкарууоргандарынын  кызматкерлерине  жана  башка  атуулдарга  моралдык  жанаматериалдык жактан сыйлык катары томондогулор колдонулушу мумкун:   •  алкыш  жарыялоо, баалуу белек, башка  материалдык  жана  акчалайсыйлыктары менен сыйлоо;   •мактоо баракчасын тапшыруу;   •»Ыймандуу  уй-було», «Улгулуу уй», кочо (квартал) деген  наамдардыыйгаруу;   •жамааттын Ардак Тактасына жазуу;   •жамааттын Ардак Китебине жазуу;   • «Айылдын ардактуу атуулу» - деген ардак наам ыйгаруу;   •Кыргыз   Республикасынын  мамлекеттик  сыйлыктарына   жана   ардакнаамдарына корсотуу.   2.   Жамааттын  мучолорун  сыйлыкка  корсотуу  томондогу   тартиптежургузулот:  а)   жамааттын   мучолорун  сыйлыкка  корсотуу   демилгеси   айылдынжашоочуларынын жаппы жыйындарына, аксакалдар сотуна, коомдук уюмдарга,айыл   башчыларына,  айыл  окмотунун  мучолоруно,   айылдык   Кенештиндепутаттарына таандык.  б)  Алкыш  жарыялоо,  баалуу белек, башка материалдык  жана  акчалайсыйлык  менен сыйлоо мактоо баракчаларын тапшыруу, "Упгулуу  уй-було","Улгулуу  уй",  "Улгулуу  кочо", "Улгулуу  айыл"  деген  наам  ыйгаруутууралуу чечим айыл окмоту тарабынан жазуу турундо кайрылуулар  боюнчакабыл алынат.  в)  Жамааттын  Ардак тактасына жана Ардак китебине  жазуу,  "Айылдынардактуу   атуулу"   деген   наам   ыйгаруу,   ошондой   эле    КыргызРеспубликасынын   мамлекеттик  сыйлыктарына  жана   ардак   наамдарынакорсотуу  жонундогу  чечимдер айыл окмотунун сунунушу  боюнча  айылдыкКенеш тарабынан кабыл алынат.  11. Жамааттын мучолорунун оз алдынча башкаруу органдарынын курамына                       корулуучу жаза чаралары.  1.   Айыл   Мыйзамдын  эрежелерин  сактабаган  жамааттын  мучолорунотомондогу жаза чараларды колдонулат:•оозеки же жазуу турундогу эскертуу;•жашаган  жерлерде  откорулгон чогулуштарда  жана  айылдык  жыйындарданаалат жарыялоо;•оз  алдынча  башкаруу органдары тарабынан белгиленген тартипте  Ардакнаамдардан ажыратуу;• белгиленген тартипте айып жазаналарын колдонуу;• жамааттын мучолугунон чыгарып салуу;  2.    Жогорудагы   корсотулгон   жоопкерчилик   чаралары   жамааттынмучолорунун,   айыл   башчысынын,  оз   алдынча   башкаруу   органынынкызматкерлеринин  сунуштары боюнча айылдык Кенеш,  айыл  окмоту,  айылОкмотунун  башчысы, аксакалдар соту тарабынан колдонулат  жана  мынданжыйынтык чыгарганда жаза алынып салынат (6 айлык моонотто).  3.  Айыл  Мыйзамдын  эрежелерин одоно бузган же  милдеттерин  аткараалбаган   жамааттын  оз  алдынча  башкаруу  органдарынын   курамдарынатомондогудой жоопкерчилик чаралары колдонулат:  а)  Айыл  Окмотунун  башчысы  тарабынан  окмоттун  мучолоруно,  айылбашчыларына жана жооптуу кызматкерлерине:• жазуу турундогу эскертуу;• томонку кызматка которуу;•кызматтан алып салуу;• айыл окмотунун мучолугунон чыгарып салуу.  б) Айылдык Кенештин депутаттарынын учтон экисинин чечими менен:  • айыл окмотунун башчысына эскертуу беруу  •  айыл  окмотунун башчысына, айыл окмотунун жалпы курамына же  анынайрым мучолоруно ишеним корсотпоо;•аксакалдар сотунун жалпы курамына же анын айрым мучолоруно ишенимкорсотпоо;  •  элдик  козомолдоо тобунун жалпы курамына же анын айрым мучолоруноишеним корсотпоо.  в)  Айыл  Кенештин  курамына  же  жеке  депутаттка  Мыйзамга  ылайыкжамааттын шайлоочулары тарабынан ишеним корсотпоо.  4.  Айыл  башчысына,  айыл  окмотунун жана  айылдык  Кенештин  жалпыкурамына  ишеним корсотпоо жонундо чечимдер райондук Кенештин торагасыжана райондук мамлекеттик администрациясынын башчысы тарабынан жериндебиргелешип  текшерилип,  тууралыгы  аныкталгандан  кийин  гана  КыргызРеспубликасынын мыйзамдарына ылайык толугу менен чечилет.12. Жамааттын озгочо укуктары   1. Жамаатгаштыкта ото маанилуу болгон айрым социалдык-экономикалык,чарбалык жана маданий маселелерди башка оз алдынча башкаруу жамааттарыменен   биргелешил  чечуу  максатында  Кыргыз  Республикасынын  мыйзамактыларынын чегинде белгиленген тартипте ар кандай денгээлде  тузулгонжергиликтуу    оз   алдынча   башкаруу   боюнча   бирикмелерге    жанаассоциацияларга мучо болуп кирууго укуктуу.  2.  Кыргыз Республикасынын мыйзамдары белгилеген тартипте жамаат четолколук  жана  эл  аралык оз алдынча башкаруу жамааттары  менен  алакатузууго акылуу.  3.    Жамааттын    жана    анын    органдарынын    ишмердуулугундогумаалымдуулукту,  ачыктыкты  камсыз  кылуу  максатында  жамаат   озунунжергиликтуу  бюджетинин  мумкунчулугуно карап айылдык  гезитти  мыйзамчегинде тузууго жана пайдаланууга укуктуу.              13. Айыл Мыйзамын (Уставын) кабыл алуу жана                           озгортуу тартиби    1.  Жамаатгын  Айыл  Мыйзамынын долбоорун айылдык  Кенештин  чечимименен тузулгон атайын комиссия иштеп чыгат.  Комиссия  тарабынан  даярдалган Айыл Мыйзамынын  долбоору  жамааттынмучолорунун талкуусуна коюлат.  Айылдык  жыйындарда,  эмгек жамааттарындагы талкуулардан  улам  жанажеке  атуулдар  менен  коомдук уюмдардан тушкон сунуштардын  негизиндекомиссия  Айыл  Мыйзамынын долбооруна тиешелуу кошумчаларды  киргизип,кабыл  алынган долбоор юридикалык экспертизадан откоруу учун  облустукАдилет  Башкармасына  берилет. Юридикалык экспертизадан  откорулгондонкийин  Айыл Мыйзамдын долбоору жамааттын жалпы мучолорунун курултайынакоюлат.  2.  Айыл  курултайында  кабыл алынган Айыл Мыйзамы  облустук  АдилетБашкармасында мамлекеттик каттоодон откорулот жана областтык  гезитте,айыл   окмотунун  атайын  чыгарылган  бюллетенинде  жетиштуу   нускадажарыяланып, элге таркатылат.  3.  Айыл  Мыйзамы жаряланган кундон баштап кучуно кирет жана айылдыкКенештин  аймагындагы  жамааттын  бардык  мучолору  жана  оз   алдынчабашкаруу органдары тарабынан кыйшаюусуз аткарылууга жатат.  4.   Жамаатын   Айыл  Мыйзамын  аткарылышына  козомолдукту   айылдыкКенештин депутаттары, айыл окмоту, аксакалдар Соттору жана жергиликтуужамааттын мучолорунун оздору жузого ашырат.  5.  Айыл  Мыйзамына тузотуулорду, алымча-кошумчаларды киргизуу  ушулайыл Айыл Мыйзамдын кабыл алган тартипте жургузулот.16.Жыйынтык тилек     Урматтуу  жамааттын мучолору!     "Ырыс  алды  ынтымак" деп ушул озубуз кабыл алган Айыл Мыйзамынынбир  добуштан  колдоп  жана кыйшюусуз аткаралы,  "Сабырдын  тубу  сарыалтын"  - деп чекилик иштерге барбай нысап кылып, ыйманыбызды калыбынакелтирууго талбай аракеттенели, жалкоолукту жана бироого жук  арткандыташтап,  мамлекет берген укуктан толук пайдаланып, оз тагдырыбызды  озколубузга   алалы  деп  озубузго  тиешелуу  иштерди  жана  милдеттердибилгичтик жана жоопкерчилик менен ишке ашыралы!