Ырыс айылдык Кенешинин 2004-жылдын 31-мартындагы                 №1 токтому менен бекитилген          Кыргыз Республикасы, Жалалабат облусу, Сузак                районунун Ырыс айылдык Кенешинин                жергиликтуу жамаатынын                                        АЙЫЛ МЫЙЗАМЫ (УСТАВЫ)          Виз,   Ырыс   айылдык   Кенешинин   аймагында   жашаганатуулдар,  оз  ара  бузулгус биримдикти,  коомдук  тартипти,ынтымакташтыкты  жана бейпилдикти орнотуу,  айыл  жергесиндетупмуш-тиричилик  шартын жакшыртуу, ар бир  уй-булонун  жанатургундун бакубат, камкор жашоосун камсыздоону коздоп,  ушулоз  алдынча  башкаруу  жамаатын  тузуу  менен  анын  коомдукжашоосунун  ыйык  эрежелери  аныкталган  ушул  Уставды  айылтурмушунун негизги мыйзамы катары кабыл алабыз.     Озгочо   койгон   ыйык  милдеттерди  турмушка   ашыруумаксатында   биз   эн   оболу  жалпы   адамзатка   тиешелууыймандуулуктун   талаптарын,  айылыбызда   жашаган   бардыкулуттардын  каада-салттарын, асыл-наркатрын озуно  камтыганМанас  бабабыздын томондогу жети осуятын ыйык тутуп, алардыбакубат   турмушубуздан   куралган   негизги   курал   жанакаражатыбыз, руханий асыл-наркыбыз катары колдонобуз.     1. Эл журттун ажырагыс бутундугу жана бир жакадан баш,бир женден кол чыгарган биримдиги;     2. Улуттар аралык ынтымак, достук жана кызматташтык;     3. Улуттук ар-намыс жана атуулдук ариет;     4. Арыбас мээнет, алдынкы онор менен билим аркылуу     бакубат доолот;     5. Гуманизм, айколдук, кечиримдуулук;     6. Табият менен таттуу мамиледе болуу;     7. Кыргыз мамлекетин чындоо жана аны колдонуп, аны     коздун карегиндей сактоо.     Устав  жергиликтуу  жамааттын  укук  актысы  катарындажергиликтуу  жамааттын  тигил  лее  бул  актыларына  каратажогорку юридикалык кучко ээ.     Устав  жергиликтуу жамааттын бардык  коомдук  турмушункамтыйтжана  жамааттын  турмушундагы коомдук,  экономикалыкжана  башка  мамилелерди  аныктайт  жана  жонго  салат.  Алжамааттагы   ар   бир  мучого  жана  оз  алдынча   башкарууоргандарына, ошондой эле бардык чарба жургузуучу субъекттержана ишканалар учун бирдей.                                      1. Жалпы жоболор          1. Негизги тушунуктор жана терминдер.     Жергиликтуу  жамаат  -  айылдык  Кенештин  аймагындагытуруктуу   жашаган,   жергиликтуу   маанидеги   маселелердиоздорунун  окулчулуктуу жана башка органдары аркылуу  чечууучун жалпы таламдарга бириккен калк.     Жергиликтуу   жамаатка  айылдык   Кенештин   аймагындатуруктуу  жашаган  жана  аны менен  оз  ара  милдеттенмеликбайланышта болгон атуулдар мучо боло алат.     Жергиликтуу маселелер - жергиликтуу жамааттын турмушункамсыздоого туздон-туз тиешелуу маселелер.     Оз  алдынча  башкаруу органдары -  мамлекеттик  бийликоргандар  системасына  кирбеген жана жергиликтуу  маанидегимаселелерди чечуу учун ыйгарым укуктуу шайланма жана  башкаоргандар.     Оз  алдынча башкаруунун оклчулуктуу органдары -  элдинкызыкчылыгын  коргоого  ыйгарым укуктуу  жана  анын  атынанжергиликтуу  жамааттын  аймагында аракеттенуучу  чечимдердикабыл алган оз алдынча башкаруунун шайланма органы.     Оз  алдынча  башкаруунун аткаруучу-тескоочу  органы  -жергиликтуу  жамааттын жашоо-турмушун  камсыздоочу  иштердибашкаруу  учун  тузулгон оз алдынча  башкаруунун  аткаруучуорган.     Оз  алдынча  башкаруунун  шайлануучу  кызмат  адамы   -туздон-туз   эл   тарабынан  же   оз   алдынча   башкаруунунокулчулуктуу   органынын  крамынан   шайланган   жергиликтуумаселелерди чечууго ыйгары укуктуу кызмат адамы.     Оз   алдынча  башкаруунун  кызат  адамы  -  оз  алдынчабашкаруунун   органына   же   анын   структуралык   болумуножеткчиликке дайындалган Кыргыз Республикасынын атуулу.     Жергиликтуу референдум атуулдардын жергиликтуу     маселелер боюнча добуш беруусу.     Жергиликтуу  салыктар жана жыйымдар -  жергиликтуу  озалдынча башкаруу органы тарабынан бекитилген салыктар  жанажыймдар.     Коммуналдык менчик - жергиликтуу жамаатын менчиги.     Оз  алдынча  башкаруунун,  жамааттын  негизги  Мыйзамыболгон айыл уставы томонкулорду аныктайт жана камтыйт:   • мыйзамдын статусу;   • оз алдынча башкаруу озунун негизги максаттарын;   •оз алдынча башкаруунун принциптерин;   •жамааттын мучолугуно кабыл алууну жана андан чыгууну   чыгаруунун тартибин;   •жамааттын мучолорунун укуктарын жана милдеттерин;   • жамааттын оз алдынча ашкаруу органдарынын   функцияларын;   "жергиликтуу маанидеги маселелерди чечууго жамааттын   мучолорунун катышуу жолдорун;   •оз  алдынча  башкаруунун, жамааттыин экономикалык  жанафинансалык  негиздерин  ортолук менчикке  ээлк  кылуу,  аныпайдалануунун жана башкаруунун тартибин;   •жамааттын  мучолорунун  журуш-турушунун  жанаи   коомдуктартиптин   эрежелерин,  жалпыга  тиешелуу   ыймандуулуктун,моралдык   этиканын,   улуттук  каада-салттарын.   асыл-адепнормаларын;   •оз   алдынча  башкаруу  органдары  тарабынан  жамааттынмучолоруно колдонулуучу сыйлык чараларын;   •айыл   Мыйзамын   бузган  жамааттын   мучолоруно   жанаозалдынча   башкаруу  органдарынын  курамына   жаза   коруучараларын;   •айыл Мыйзамын кабыл алуунун жана ага озгортуу, тузотуу   киргизуунун тартибин;   •жамааттын турмушундагы мамлекеттик мыйзамдарга  карама-каршы келбеген башка маселелерин.                                        2. Мыйзамдын статусу.          Жамааттын  Уставы  жергиликтуу  оз  алдынча   башкарууоргандарынын,  анын  кызмат  адамдарынын  уюмдашуусун  жанаишмердуулугун   регламенттоочу,  ошондорй   эле   жамааттынэкономикалык, мулктук, жер жана башкалар боюнча мамилелеринжонго   салуучу  негизги  нормативдик  укук  актысы   болупсаналат.    Уставдын  жоболору,  эгерде  ал  аракеттеги  мызамдаргакаршы келбесе. жамаатын аймагындагы жайгашкан уюмдашуу-укукформасына  карабастан бардык юридикалык. ошондой  эле  жекеадамдар,    алардын   бирикмелер   тарабынансозсуз    турдоаткарылууга жатат.    Жамааттын  аймагындагы оз алдынча  башкаруу  органдары,алардын  кызмат  адамдары тарабынан  кабыл  алынуучу  башканормативдик  актылар Уставдын жоболоруна  каршы  келбестигизарыл.                              3. Жамаат жана анын чек аралары.          Ырыс  айылдык жамааты Кыргыз Республикасынын Жалалабатобластына  караштуу Сузак районунда жайгашкан. Аймагы  72,0чарчы   чакырымды   тузот.  Дениз  денгээлинен   850   метрбийиктикте жайгашкан. Сузак районунун борборунан 4 чакырым,областтык  борбордон 7 чакырым, темир жол станциясынан  7,5чакырым, аэропорттон 6,5 чакырым алыстыкта жайгашкан.     Жамааттын  аймагы тундук жагынан Кокарт дарясы,  туштукжагынан  С.Атабеков  айыл Окмоту, чыгыш тарабынан  Жалалабатшаары  жана Барпы айылдык Кенеши, батыш тарабы Сузак айылдыкКенешинин  аймагы  менен чектешет. Жалпы аянты  болуп  15359гектар  жери  бар. Ошонун ичинен сугат жер 1830 га,  кайракыжер 1331 га.          3.1 Жамааттын аймагы.     Кыргыз     Республикасынын    административдк-аймактыкболунушу  боюнча жамааттын аймагында  15 айылдар жайгашкан.Алар:  Кумуш-Азиз, Лавдан-Кара, Домор, Теит, Масадан, Ырыс,Тотия,  ташкилот, жар-Кыштак, Курук-Кол, Жашасын,  Кыр-Жол,Сасык-Булак, Китикан жана Октябрь айылдары.     Жашасын,  Кыр-Жол, Жапалак, Сасык-булак айылдары  Ырысайылдык  Кенешинин аймагынан жана борборунун 25-30  чакырымалыстыкта жайгашкан.     Жамааттын   ички  болунушуно  озгортуу  кргзууго   жолберлбейт  жана  анын тузулушу, ошондой  эле  чектер  кыргызРеспубликасынын мыйзамдык актылар тарабынан аныкталат.                                     4. Жамааттын оз алдынча башкаруусун уюштуруунуп              негизги шарты     жана максаттары .     Жергиликтуу  оз  алдынча башкарууну  уюштуруунун  жанажургузуунун  негизги шарты -бул жамааттын жалпы  мучолорунунжергиликтуу маанидеги бардык коомдук пайдалуумаселелерди оз жоопкерчилигине алып, алардын мыйзам  чегиндеоз алдынча чечууго жанабашкарууга жонодомдуулугу.     Оз алдынча башкаруу томондогу максаттарды коздойт:     •мамлекеттин  жана  анын  органдарынын  кийилигишуусунталап   кылбаган  жергиликтуу  маанидеги  бардык  маселердишартына  жараша жана мамлекеттик башкаруу жамааттарга  зыянкелтирбегендей  шартта чече билууго  жана  турмушка  ашырыптурууну;     •жергиликтуу маанидеги маселелерди коз карандысыз,  озалдынча  жана  оз  убагында чечип туруу максатында  айылдыкКенештин  айманындагы каражаттарын, социалдык  объектилердижана  башка  материалдык байлыктарды мамлекеттик  менчиктенажыратып алууну, ошондой эле башка мулк ээлеринин ыктыярдуутурдо  берген  мулк-байлыктарын откоруп  алуунун  негизиндежамааттын   ортолук  менчик  жана  финасалык   экономикалыкбазасын тузууну;     •айылдык   Кенештин  бюджетин  оз   алдынча   тузууго,толуктоого жана анын калктын мудоосун аткарууга жумшоону;     •жамааттын   мучолорун   оз  алдынча   башкаруу,   жашмуундарды  калк  арасында болуп келген мыкты  каада-салттараркылуу   руханй  бийиктикке  тарбялоо  иштерине  тартууга,демократиялык корунушторду кенейтип, жалпынын  коомдук  ан-сезимин,     маданиятын,     саясий-социалдык,      коомдукактивдуулугун жогорлатууну;     •жамааттын мучолорунун ынтымакташтыгын, оз эл-жер  учунпатриотгулугун,   улуттук  жана  улуттар   аралык   достуктубекемдоону.                                  5. Жамааттын оз алдынча башкаруу                 принциптери.          Жамааттын оз алдынча башкаруусу томндогу принциптердежургузот:     •жергиликтуу маанидеги маселелрди чечууго жамааттын озалдынчалагы,  озун-озу камсыз кылуу,  озун-озу  тарбиялоосужана жонго салуусу;     •оз   алдынча   башкаруу   органдарынын   ишмердигининжамааттын  мучолору тарабынан козомолдонушу жана аларды  элалдындагы жоопкерчилиги;     •жергиликтуу    жана    мамлекеттин    кызыкчылыктарынайкалаштырып, шайкеш келтирип чечуу максатында  жергиликтуубашкаруу  органдарына мамлекеттик айрым  ыйгарым  укуктарынберуу;     •жамааттын   оз  алдынча  башкаруусунун   окулчулуктууорганы  болгон айылдык Кенештин депуттарын, анын аткаруучу-тескоочу айыл окмотунун башчысын жалпы тен жана тике шайлооукукгунун   негизинде   жашыруун   добуш   беруу    аркылуушайлануусу;     •жергиликтуу оз алдынча башкаруунун окулдук, аткаруучу-тескоочу   жана   аймактык  коомдук  оз  алдынча   башкарууоргандарынын  ыйгарым  укуктары  менен  милдетгеринин   такчектелиши;     •жамааттын   жалпы   кызыкчылыгы  боюнча   маселелердичечуудогу айрым жамаат мучолорунун мыйзамдуу укуктары мененкызыкчылыктарынын бузулбастыгы, жамаатмучолорунун   мыйзамдык  укуктары  жана   кызыкчылыктарынын,жалпы    жамаат   мучолорунун   мыйзамдык   укуктары    жанакызыкчылыктарынан,  жалпы  жамааттын  кызыкчылыганан   томонтурбастыгы;   •социалдык акыйкаттуулуктун сакталышы;   •жергиликтуу  оз алдынча башкаруу органдарынын  ишиндегимаалымдуулук,  ачыктык,  коомдук  брикмелер,  уюмдар   жанакалктын кенири катмары менен тыгыз байланышы;   •жамааттын  мучолоррунун чогулуштарда, элдик  жыйындардаайылдык   Кенеш   менен   айыл  Окмотунун   жыйналыштарындажергиликтуу  маанидеги  маселелрди  которуу  жана  ой-пикирэркиндиги;   •оз  алдынча башкаруу органдарынын жергиликтуу  маанидегимаселелрди   оздоруно  ыйгарылган  укуктарынын  чегинде   озалдынча  чече  алуусу,  кабыл алган чечимдерин  негиздуулугужана   мыйзамдуулугу   боюнча  жамааттын   жана   мамлкеттиналдындагы жоопкерчилиги;   •оз  алдынча  башкаруу органдарынын  оз  ишмердуулугундомамлекеттик     мыйзамдарды,    конституцияны     кыйшаюсузжетекчиликке алуусу.   •оз  алдынча башкаруу органдарынын жергиликтуу  маанидегимаселелерди  оздоруно  ыйгарылган  укуктарынын  чегинде   озалдынча  чече  алуусу,  кабыл алган чечимдерин  негиздуулугужана   мыйзамдуулугу  боюнча  жамааттын   жана   мамлекеттиналдындагы жоопкерчилиги:                                    6. Жамааттын оз алдынча                            башкаруу                            органдары        Жамааттын   оз   алдынча   башкаруусу   анын   томондогуоргандары аркылуу жузого ашырылат:•жамааттын мучолору тарабынан шайланган окулдук органыКенеш;•айыддык Кенешин аткаруучу-тескоочу орган - ойыл Окмоту;•аймактык коомдук оз алдынча башкаруу органдары;•аксакалдар соттору, коомдук тартипти коргоо кошундары;•жамааттын материалдык-финасалык байлыктарын пайдалануубоюнча элдик козомол тобу;•жамаат   туздон-туз   оз  алдынча   башкарууну   томондогудемократиялык жолдор аркылуу турмушка ашырат•жергиликтуу айылдык референдумдар;•жамааттын мучолорунун курултайлары;•айылдык жыйындар, чогулуштар жана башка.     Жамааттын   оз  алдынча  башкаруусунун  окулдук   жанааткаруучу-тескоочу органдарын уюштуруунун  негизги  тартибижана   иш   аакеттери,  ошондой  эле  жергиликтуу   айылдыкреферендумдар   жана   жамааттын   курултайларын    откорууэрежелери Кыргыз Республикасынын мыйзамдары жана ушул  АйылМыйзамы аркылуу жонго салынат.          Эскертуу: Жамааттын оз алдынча башкаруусунун  окулдук,аткаруучу-тескоочу    жана    башка    органдары     КыргызРеспубликасынын  мыйзамдарынын  негизинде,   оз   аймагындаардагерлердин, аялдардын, жаштардын, оспурумдордун, коомдукуюмдарга  жана  коомдук тузулушторго комок корсотушот  жанаалар менен кызматташат.                              7. Жамааттын мучолору          1. 16 жаш курагына жеткен, Кенештин аймагында туруктуужашаган,  арыз  менен  кайрылган ушул Айыл  Мыйзамын  ниетименен  кабылдаган  жана  анын  талаптарын  сактаган,   андакорсотулгон оз укуктарын жана милдетгерин турмушка  ашырганар бир тургун жергиликтуу жамааттын мкчосу болуп эсептелет.     2.  Туруктуу  жашоо  учун башка  жерден  кочуп  келгенКыргыз   Республикасынын   граждандары   жеке   арыздарыныннегизинде Айыл Кенешинин чечими менен жамааттынмучолугуно кабыл алынат. Жамаатка мучо болуп кируу  жонундограждандардын арызы айыл Окмоту тарабынан 1 айлык моонотгонкечиктирилбестен каралууга жатат.     3.  Кенештин  аймагында туруктуу жашабаган,  биок  ошолаймакта озуно жеке менчик катары тиешелуу кыймылсыз мулк  жеондуруштук   каражаты  бар,  жергиликтуу   бюджетке   дайымасалыктарды жана жыйымдарды толоп турган, ушул Айыл  Мыйзамынкабылдаган   жана  анын  талаптарын  аткарууга  милдеттенгенКыргыз  Республикасынын  граждандары  оз  жамаатынын  мучосуболо алат.                              8. Жамааттын мучолорунун укуктары          Жамааттын  мучосу рассасына, улутуна, динине,  тилине,жынысына,  ата-тегине, уруусуна, дуйно-мулктук  жана  башкаабалына карабастан томондогулорго укуктуу:•айыл  Уставында  же  Кыргыз  Республикасынын  мыйзамдарындачагылдырылган  укуктар  оз  алдынча  башкаруу  органдары  жеалардын  кызматкерлери  тарабынан  бузулса,  аларды   коргоомаксатында  аксакалдар сотуна же башка  тиешелуу  органдаргакайрылууга;•мыйзамдын   чегинде  ондуруштук,  сервистик  (тейлоочулук),соода   жана   калкка  башка  кызмат  корсотуу   багытындагыишканаларды  уюштурууга;  адал мээнет,  ак  эмгек  менен  озбайлыгын  артгырууга жана аны жалпы жамааттык,  ошондой  элеоз    алдынча   башкаруу   органдары   тарабынан   ишенимдуукорголушуна;•жамааттын мучолугунон оз ыктыяры менен чыгууга;•айрым   тузулгон  кырдаалдарга  байланыштуу   оз   алдынчабашкаруу  органдары  тарабынан  моралдык  жана  материалдыкколдоо алууга;•жалпы  жамааттын  мучолору тарабынан табылган  же  ортолукмулкту материалдык, финансалык байлыктардын иштелиши боюнчаоз алдынча башкаруу органдарынан сурап билууго;•Кыргыз  Республикасынын мыйзамдарында жана айыл  Уставындакорсотулгон башка да укуктардан пайдаланууга.    Аталган    укуктардан   жана   ушул   айыл    Уставындакорсотулгон артыкчылыктардан жана женилдиктерден  жамааттынмучолору  гана  пайдаланышат. Жамааттын мучолорунун  укугунбузууга жол берилбейт.                                           9. Жамааттын мучолорунун милдеттери          Жамааттын  мучолору  оз  алдынча  башкаруунун  алдындатурган   милдетгерди  ишке  ашыруу  боюнча   томондогулоргомилдеттуу болуп эсептелет:•айыл Уставынын эрежелерин бекем сактоого;•жамааттын   оз   алдынча  башкаруу   органдары   тарабынанмыйзамдын  чегинде белгиленген салыктардын жана жыйымдардынбардык турлорун кечиктирбей оз убагында толоого;•жамааттын  турмуш-тиричилик шартын жакшыртууга багьпталганбардык  коомдук  пайдалуу жумуштарга  (социалдык  багыттагыобьектилерди,  жолдорду,  копуролорду,  ондогон  арыктарды,кочолорду,   санитария  боюнча  тазалоого,  корктондурууго,жашылдандырууга ж. б. максаттарында уюштурулган  ашарларга)катышууларга,  аларды  ишке  ашыруу  боюнча  -  (бекитилгеншарттарды,  чектерди) нормаларды, озгочо кырдаалдарда  жанабашка  шарттарда  коомдук тартипти, граждандык  коргонуунунталаптарын сактоо жана башка коомдук кызматтарды  милдетгуутурдо аткарууга;•жамааттын, оз алдынча башкаруу органдарынын мыйзам чегиндежана  ушул Уставдын негизинде кабыл алган бардык чечимдеринаткарууга;•жамааттын  ортолук  менчигин тузууго жана  онуктурууго  озсалымын кошууга, аларды сарамжалдуу пайдаланууга;•оз  уйун, короо-жайын таза кароого жана оз убагында  ондоптурууга,   корктондурууго  жана  жашылдандырууга,   улушунотийген  жерди,  чарбасын мыкты пайдаланууга, жогорку  тушумалууга;•мыйзамдуулукту  бузуунун  бардык корунушторуно,  жамааттынматериалдык байлыктарына жана депутаттыкка кайдыгер  мамилекылгавдарга келишпоочулук менен мамиле жасоого;•курчап   турган  табиятка  (айлана-чейреге)  зомбулуксуздукменен,   камкордук,  сарамжалдуулук  менен  мамиле  жасоого,токой,   бак-дарак   жана  башка  осумдукторго   жана   жан-жаныбарларга   кыянат   мамиле   кылгандар   менен    аёосузкурошууго,   тарыхый,  маданий  жана  табийгый  эстеликтердисактоого;•жамааттын  мучолорунун мулкун, мулктук жана мулкутук  эмесукуктарын урматтоого жана алардын эмгектерин баалоого;•турак-жай имараттаоын куруу эрежелерин так сактоого;•жамааттын мучолорунун биргелешкен пайдалануусундагы  жерди,сууну   жана  башка  жаратылыш  байлыктын  ортолук  менчиктесарамжалдуу пайдаланууга.          Жамаат мучолорунун озгочо милдеттери жана парздары     томонкучо:•балага камкордук, аны тарбиялоо - ар бир ата-эненинмилдети;•ата-энелерине камкордук кылуу - эмгекке жарамдуу жашыжеткен ар бир баланын милдети;•жамааттын  ар  бир мучосуно гуммандуулук жана  боорукердикменен мамиле жасоо, жетимдерди жана ата-энесинин багуусунанажыраган  балдарды,  ошондой  эле  багар-корору  жок  кары-картандарды, майыптарды, эмгекке жараксыздарды  камкордуккаалуу жана багуу жалпы калктын ыйык парзы;•улууга   урмат,  кичууго  ызат,  аялдарга  сый   корсотуу,аракечтикке, уурулука, бантиликке, сойкулукка, бузукулукка,бекерпоздукка барбоо, жамааттын башка мучолорунун укуктарынжана  эркиндигин ызаттоо, коомдук тартипти сактоого катышуужамааттын ар бир мучосунун милдети;•оз  уй-булосундо ынтымактуу, бейпил турмушту камсыз кылуу,кошуна-колондор менен тынчтыкта жашоо, уй-було  мучолорунунайрыкча  жаш  муундардын Ата Мекенин,  оз  айылын  суйууго,патриотукка,  интернационализимге,  альтруизмге,   достуккатарбиялоо ар бир уй-було башчысынын милдети;•ар бир улутгук мыйзамды жана када-салтты урматтоо, улуттараралык  ынтымактыкты,  биримдикти  чындоо  ар  бир  улуттунмаданиятын   оркундотууго  комок  беруу  айыпдык   Кенештинаймагында жашаган ар бир улуттун окулунун милдети;•жаназа,  той-ай  маарекелеринде  ьюырапкерчиликке,  ашыкчачыгымдарга  жол  койбоо  боюнча Курманбек  айыл  Жамаатынынжобосу:        /. Жаназа боюнча: 1. Маркумду акыркы сапарга узатууда кара ашына бир согошсоюлсун.2. Жаназага озунун участкасынын адамдары катышсын, алыскыжакын туугандарына гана кат берип чакырыпсын.3. Орозо кундеру откон адамдын кара ашына кундузу союшсоюлбасын, иптарлыкка уруксат берилсин;4. Жаназа куну тамак пенсия жашындагы кары адамдарга,узактан келген меймандарга гана тартылсын;5. Маркумдун биринчи гана бейшембилиги откорулсун, кыркыоткорулуп, оз айылынын адамдары гана чакырылсын, алыскыадамдарга кат таркатылбасын (жакын туугандарынан сырткары).6. Маркумдун айттыктары откорулсун, жылдыгы откорулбосун;7. Маркумду жууганга озунун жакын туугандары ганакирилсин, ашыкча сарпай беруу токтотулсун;8. Жаназага мектеп окуучулары, айылдын жаш келиндерикатышпасын;9. Жыртыш жыртылбасын, маркум откондо сарпай каап,кийгизуу, доорон окутуу, олгон апамдынбала-чакасы сакал коюп аза кутуу салттары токтотулсун;10. Маркумдун кыркы куну аялдардын себетти болуп кетуусутоктотулсун, ашыкча пакет, пияла, материал таркатууга тыйуусалынсын;11. А к кийдидеги ашыкча чыгымдар: костюм-шым, пальто,алтын буюмдарды тагуу, ашыкча сарпайларды кийгизуутоктотулсун»12. Жаназа куну, айт, кыркы кундору спирт ичимдиктериничууго тыйуу салынсын;13. Маркумдун бейшембилигине, чакырылгандар оз убагындакелип кетсин, жаназа намазы айтыпган саатта откорулсун;14. Маркумдун кыркында окула турган катмы бир кун мурда озайып аксакалдары менен гана откорулсун, туйун берилбесин.          2.Той-аш откорууну тартипке салуу жонундо 1.Юбилейлик даталар пенсияга чыкканда гана откорулсун.2. Конок беруу 30-дан ашпасын.3. ЗАГСка чыгарууда 4-машинадан ашпасын, эгер 4-тен ашыкмашина чыккандарды ГАИ-ге тапшыры лсын.4. Уйлонуу кечеси  айылда откорулсо,тунку саат 12-00-до    кече токтотулсун.5. Спирт ичимдиктерин ичип тополон кылган адамдарга акттузулуп участкалык инспекторлорго иши откорулуп берилсин.6. Той-аш бир айылда 1 жыпда 2-ден ашпасын, 2 тойдунаралыгы 1 ай болсун.7. Той   ашты   откоруудо  аны   откоруучу  айылбашчысынан,   айыл окмотунун уруксат суралсын.8.Той-ашта катмы окуу масилети куну же согум сойгон кунуоз айыл аксакалдары, тууган-уруктары менен откорулсун.    Жаназа  жана  той-аш  откоруудогу бул  жобону  турмушкаашыруу  айыл  окмотунун аппаратына, айып башчыларына.  айылкомитеттеринин  мучолоруно, молдолорго,  айыл  аксаклдарынамилдеттендирилсин.     Жобонун   талаптарын  аткаруудан  баш   тарткан   айылокмотунун  аймагында  жашаган  атулдарга  айыл  комитеттеритарабынан  эскертилет.  Эгерде озум билемдикке  сапса  айыпмыйзамдарынын талаптарына ылайык 5 мин сомдон 10 мин  сомгочейин штраф салынсын.•Мекеме-уюм,  ишканалардагы юбилейлик даталарды  откоруу  50жылдыгына чейин тыюу салынсын;•кыз беруу, келин алууда калын-акы жана калын, берууго тыюусалынат;•ар бир кожолук оз менчигиндеги малдарды, ит-мышыктарды жыличинде бир жолу ветеринардык кароодон откорот;•коомдук жайларда мае абалында журууго тыюу салынат;•ичкиликке  ото  берилген  атуулдар  коомдук  жаза  чаралартаасир   кылбаса,   озу   жашаган   айылдын   тургундарынынжыйынынын,   аксакалдар  сотунун  чечими  менен  ичкиликтенжабырлангандарды дарылоо мекемелерине жонотуу жонундо сунушкылынат;•зоордуктап кыз ала качууга тыюу салынат;•айылдагы  ар бир атуул Кыргыз элинин кайрымдулук салттарынулап, бей-бечараларга, жардамга муктаждарга жардам корсотуумаксатында  айыл  окмотунун алдында  фонд  ачылсын,  тушконкаражат комиссия аркылуу болуштуруп турулсун;•  уруксатсыз  анчылык  кылуу, балык уулоого,  жаратылыштынжаныбарларын,    осумдукторун   булгунго   тушурууго    жолкоюлбасын;•айыл окмотунун аймагындагы токойлордун сакталышы жана  аныкобойтуп остуруу ар бир атуулдун милдети;•ар  бир  айыл да бада же кезуу уюштурулуп, бош жургвн  малболбоого тийиш. Эгин жана чвп чабынды аянттарга тушкен  малучун ээси же бадачы мыйзам чегинде жазана тартат;•уруксаты жок алкоголдук ичимдиктерди сатуу одоно кылмышкатары белгиленсин;•Орозо,  Курбан айт, Ноорузду ичимдиксиз белгилоо мулсулмандининдеги ар бир адамдын ыйык милдети деп эсептелет;•жамааттын  мучолору оздоруно тиешелуу жерлери боюнча,  айылокмотуно   жылына   бир   жолу  отчёт   берип   туруу   жатымилдеттендирилсин.                    10. Жамааттын озун-озу башкаруудагы функциялары    Жамаатгагы  оз алдынча башкаруунун кароосунда жергиликтуумаанидеги   жана  айрым  мамлекеттик  ыйгарымдуу  маселелерболушу  мумкун.  Жамааттагы оз алдынча  башкаруу  негизинентомонку маселелерди карайт:• Уставды кабыл алуу жана озгортуу, анын аткарылышынкозомолдоо;• коммуналдык менчикке ээлик кылуу, пайдалануу жана тескоо;• жергиликтуу финансы маселелери;• аймактын социалдык-экономикапык онугушу;• жамааттын аймагында курулуштарды пландоо жана жонго салуу;• энергия менен, ичууго жарактуу суу менен камсыздоо;• жергиликтуу ишканаларды отун менен камсыздоо;• жолдорду куруу жана пайдалануу;• таштандыларды жок кылуу жана аны кайра иштетуу;• калкты коммуникация менен тейлоо;• маданий мекемелерди колдоо, маданий, тарыхый эстеликтердикоргоо;• маалымат кызматын тузуу жана онуктуруу;• массалык маалымат каражаттарынын ишине шарт тузуу;• оюн-зоок иш-чараларын откорууго шарт тузуу;• калкты иш менен камсыз кылуу;• ортко каршы иш-чараларды тузуу, муниципиалдык орт очуруукызматын тузуу;• жамааттын жер жана табигый байлыктарды сарамжалдуупайдалануусу;•  турак-жай  коммуналдык чарба жана  корктондуруу  иштери,соода жана турмуш-тиричилик жактан тейлоону уюштуруу;• жергиликтуу калктын саламаттыгын сактоого комок корсотуу;• мектепке чейинки мекемелерде, мектепте жана кесиптик окуужайда билим берууну оркундотуу;• калктын озгочо асыл-нарктуу табигый, маданий, рухийсалттарын сактоо жана онуктуруу;• жамааттын мучолорун мээнеткеч, унемчул жана жаратман(тузуучу) багьггында тарбиялоо;• дене тарбиясын, спортту, туризмди онуктуруу;• коомдук тартипти сактоо, жамааттын мучолорунункоопсуздугун камсыз кылуу;•    жамааттын    мучолорун   демократиялык   асылнарктардатарбиялоо,  дуйно  таануу  жагынан  ан-сезимин,  маданиятынкоторуу;• жеке ишмердуулук, чакан бизнес менен иштоого шарт тузуу;•  калкка даректуу социалдык колдоону жана жардамга  муктажуй-булолорду,   атуулдарды   социалдык   жактан    коргоонууюштуруу;•   Кыргыз  Республикасынын  мыйзамдарына  жана  ушул  айылУставына каршы келбеген башка да маселелерди чечуу.                        11. Жамааттын финасалык-                     экономикалык                     негтдери    Жамааттын   экономикалык  негиздери  жамааттын  аймагындатурган  жаратылыш ресурстары (жер, анын байлыктары, суулар,токойлор,  осумдук  жана жаныбарлар  дуйносу),  коммуналдыкменчиктин  курамына кирген кыймылдуу жана  кыймылсыз  мулк,жергиликтуу бюджеттин  каражаттары, мамлекеттин жергиликтуукеректоолорду  канааттандыруу учун жамаатка  же  жамааттагыбирикмелерге берген мамлекеттик менчик тузот.   Аларды башкаруу мыйзамдардын негизинде жургузулот.   Мыйзамга   ылайык  жамааттын  жана  анын  бирикмелерининменчик   укугунда   турган  мулк  оз  алдынча   башкаруунун(жамааттын) коммуналдык менчиги болуп саналат.   Оз  алдынча  башкарууну камсыз кылуу учун  зарыл  болгонбардык  мулк  коммуналдык  ишканаларга,  мекемелерге  чарбажургузуу   укугу  же  оперативдуу  башкаруу   укугу   мененбекитилип бери лиши мумкун.   Коммуналдык менчикте турган мулк граждандык мыйзамдардыннегизинде  коммуналдык ишканаларга жана  мекемелерге  чарбажургузуу   укугу  же  оперативдуу  башкаруу   укугу   мененбекитилип берилиши мумкун.   Коммуналдык  мулкту  тескоо  жана  башкаруу  оз  алдынчабашкаруу органы тарабынан жургузулот.   Коммуналдык менчиктин курамына томонкулор кирет:• оз алдынча башкаруу органдарынын мулку;• башка менчик формасына откон жерлерден башка жамааттынаймагындагы жерлер;•  ишканалар,  мекемелер, уюмдар, турак-жай эмес  имараттаржана  социалдык-маданий обьекттер, ошондой  эле  аракетгегимыйзамдар  аркылуу  башкарууга  жана  пайдаланууга  алынганбашка менчиктер;•жамаатка   откорулуп   берилген  жайыттар,   ошондой   элежергиликтуу  маанидеги токой, суу жол чарба  объектилерининчарбалык ишмердуулугунон тушкон кирешелер;•жергиликтуу бюджетке тушкон салыктар, жыйымдар жана башкакаражаттар;•кредит ресурстары, дотациялар, субвенциялар жанаинвестициялар;•жаратылыш байлыктарын пайдалангандардан алынуучу акылар;•ар турдуу кызмат корсотуулордон тушкон акылар;•тышкы   экономикалык  ишкердуулуктон,  грантгардан  тушкончегеруулордун эсебинен жыйналган финансалык ресурстар.   Коммуналдык менчик томонку жолдор менен тузулот:• мамлекеттик менчик обьектилерин коммуналдык менчикке берууаркылуу;• жергиликтуу каражаттардын эсебинен тузуу жана сатып алууаркылуу;• мыйзамда тыюу салынбаган башка да жолдор менен менчиктиалуу аркылуу.   Жамааттын   финансылык-экономикалык  негиздерин   тузгонбайлыктарды  айыл Окмоту тарабынан пайдалануу жана  сарптоотартиби,   бюджетти   аткаруу   айылдык   Кенеш   тарабынананыкталат.   Жамааттын     материалдык    финансылык    байлыктарынансарамжалдуу  жана  туура  пайдаланышын  коомдук  козомолдооайылдык   Кенештин   финансы,   бюджет   боюнча   тармактыккомиссиясы жана айылдык Кенеш тарабынан тузулуучу 9 адамдантурган элдик козомолдоо тобу тарабынан жургузулот.   Элдик  козомол тобуна талапкерлер айылдык жыйындар  жанакоомдук   уюмдар  тарабынан  сунуш  кылынат.   Бул   топтунтекшеруулорунун  жыйынтыктары айылдык  Кенештин  аксакалдарсотунун   же   озгочо   учурларында  тиешелуу   мамлекеттикоргандарынын кароосуна берилет.                        12. Жамааттын оз алдынча башкаруу органдары                         тарабынан колдонулуучу сыйлык                         чаралары      1.  Ушул  Уставдын  талаптарын улгулуу  аткарган  коомдукпайдалуу    эмгекке    активдуу    катышкан,    кайрымдуулукакцияларына.      домоорчулукко      такай      комоктошкон,жамаатташтыкка  ото  пайдалуу ар кандай кызматын  корсоткон,озунун  жана  бутундой уй-булосунун журуш-турушу  боюнча  энжогорку  улгу  корсоткон  жамааттын мучолоруно,  оз  алдынчабашкаруу  органдарынын кызматкерлерине жана башка атуулдаргаморалдык  жана материалдык жактан сыйлык катары томондогулорколдонулушу мумкун:      Кыргыз  Республикасынын  мамлекеттик  сыйлыктарына   жанаардак наамдарына корсотуу.      2.   Жамааттын  мучолорун  сыйлыкка  корсотуу   томондогутартипте жургузулот:  а)   жамааттын  мучолорун  сыйлыкка  корсотуу   демилгесиайылдын,   кварталдын   (мааленин)   жашоочуларынын   жаппыжыйындарына,  коомдук  уюмдарга,  айыл  башчыларына,   айылокмотунун   мучолоруно,   айылдык  Кенештин   депутаттарынатаандык.  Жамааттын  мучелерун сыйлыкка  корсотуу  тууралуусунуштар  айылдык  Кенешке протокол  же  кайрылуу  иретиндежазуу турундо тапшырылат.  б)  Алкыш жарыялоо, баалуу белек, башка материалдык  жанаакчалай  сыйлык менен сыйлоо мактоо баракчаларын  тапшыруу,"Упгулуу  уй-було", "Улгулуу уй", "Улгулуу кочо",  "Улгулууайыл"   деген  наам  ыйгаруу  тууралуу  чечим  айыл  окмотутарабынан жазуу турундо кайрылуулар боюнча кабыл алынат.  в)  Жамааттын Ардак тактасына жана Ардак китебине  жазуу,"Айылдын  ардактуу атуулу" деген наам ыйгаруу, ошондой  элеКыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктарына жана  ардакнаамдарына  корсотуу  жонундогу  чечимдер  айыл   окмотунунсунунушу боюнча айылдык Кенеш тарабынан кабыл алынат.   г)  Жамааттын мучолорун сыйлоо боюнча маселелер  айылдыкКенеш  тарабынан  кабыл алынган атайын  жободо  корсотулгоншарттарды жана механизмдерди эске алып жургузулот.                                      13. Жамааттын мучолорунун оз алдынча башкаруу       органдарынын курамына корулуучу жаза чаралары.         1.  Айыл  жамааттынын  мучосу Айыл  Мыйзамдын  эрежелеринсактабагандыгы  учун аксакалдар сотунун чечиминин  негизиндеайылдык  Кенештин  жыйынында каралып, жамааттын  мучолугунончыгарылат.  Жамааттын мучосунун чыгарылган  атуул  жамааттынмучолоруно     ыйгарылган    укуктардан,     камкордуктарданажыратыпат.  Эгерде ошол жамааттын мучосу  коомдук  тартиптибузуп,  ар  дайым  ичкилик ичип алып  жамааттын  мучолорунунукуктарына  шек  келтирсе,  туура  эмес  журум-туруму  менентынчтык  бербесе, коомдук жаза чаралар таасир бербесе,  андамыйзам чегинде башка турак-жай бербей чыгарып жиберуу  жагынчечип  берууну сот органдарына айыл окмоту сунуш  киргизуугоукуктуу.   2.   Айыл   Мыйзамдын  эрежелерин  сактабаган  жамааттынмучолоруно томондогу жаза чараларды колдонулат:   •оозеки же жазуу турундогу эскертуу;   •жашаган  жерлерде откорулген чогулуштарда жана  айылдыкжыйындарда коомдук таасир керсетуу, уяткаруу;   •оз  алдынча  башкаруу  органдары тарабынан  белгиленгентартипте Ардак наамдардан ажыратуу;   • белгиленген тартипте айып жазаналарын колдонуу;   • жамааттын мучолугунон чыгарып салуу;   •  агын  сууларды булгагандарга жана мурабга баш ийбегенинсандарга мыйзам чегинде жазана толотуу;   • эгинге жана чеп жайытка зыян келтиргендерге;   •   айыл   окмотунун   же   айыл  башчыларынын   уруксатыберилбеген   жерлерди   оз  апдынча   айдап   жер   кыртышынбузгандарга мыйзамдын негизинде жазана салынат.   2.    Жогорудагы   корсотулгон   жоопкерчилик   чараларыжамааттын   мучолорунун,  айыл  башчыларынын,  оз   алдынчабашкаруу   органынын  кызматкерлеринин   сунуштары   боюнчаайылдык  Кенеш,  айыл  окмоту,  аксакалдар  соту  тарабынанколдонулат.   Кайсы   жазана  колдонулары   айылдык   Кенештарабынан аныкталат.   3.  Айыл  Мыйзамдын  эрежелерин одоно  турде  бузган  жемилдеттерин  аткара албаган жамааттын оз  алдынча  башкарууоргандарынын   курамдарына   томондогудой   жаза   чараларыколдонулат:   а) Айыл Окмотунун башчысы тарабынан окмоттун мучолоруно,айыл башчыларына жана жооптуу кызматкерлерине:   • жазуу турундогу эскертуу;   • томонку кызматка которуу;   • айыл окмотунун   мучолугунон чыгарып   салуу; айыл башчысына   эскертуу беруу.   б) Айылдык Кенештин депутаттарынын учтен экисинин чечими   менен:   •   айыл  окмотунун  башчысына,  айыл  окмотунун   жалпыкурамына же анын айрым мучолоруно ишеним корсотпоо;   •аксакалдар сотунун жалпы курамына же анын айрым   мучолоруно ишеним корсотпоо;   •  элдик козомолдоо тобунун жалпы курамына же анын айрыммучолоруно ишеним корсотпоо.   4.  Айыл башчысына, айыл окмотунун жалпы курамына ишенимкорсотпоо жонундо чечимдер райондук Кенештин торагасы  жанарайондук  мамлекеттик администрациясынын башчысы  тарабынанжеринде   биргелешип  текшерилип,  тууралыгы  аныкталганданкийин   гана  Кыргыз  Республикасынын  мыйзамдарына  ылайыктолугу менен чечилет.   5. Айыл окмотуно, анын айрым мучолоруно ишеним корсотпоожонундогу  чечимдер  жамааттын мучолору  тарабынан  айылдыкжыйындарда,  курултайларда  кабыл  алынып,  чечим   айылдыкКенешке  тапшырылат. Айылдык Кенеш тарабынан кабыл  алынганЖобонун    негизинде   томондогулорго   тиешелуу    олчомдоадминистративдик комиссия тарабынан жазана салынат:   •маркумдун кыркын, жылдыгын откорбоо талабын бузгандаргажобонун  негизинде  белгиленген,  айылдык  Кенеш  тарабынанкабыл алынган жазана салынат;   •себилген  эгинди,  мал жайытты тебелеткендерге  жобонуннегизинде белгиленген жазана салынат;   • себепсиз баласын же кызын мектепке жонотпогон ата-   энелерге;   • уруксатсыз турак-жай салгандарга жана эгин эккендерге;   • суу тутукторундогу сууларды туура пайдаланбаган, суу   тутукторун сындырган жарандарга.                                  14. Жамааттын озгочо укуктары   1.  Жамаатгаштыкта ото маанилуу болгон  айрым  социалдык-экономикалык,  чарбалык жана маданий  маселелерди  башка  озалдынча   башкаруу   жамааттары   менен   биргелешил   чечуумаксатында   Кыргыз   Республикасынын   мыйзам   актыларынынчегинде  белгиленген тартипте ар кандай  денгээлде  тузулгонжергиликтуу  оз  алдынча башкаруу боюнча  бирикмелерге  жанаассоциацияларга мучо болуп кирууго укуктуу.  2.  Кыргыз Республикасынын мыйзамдары белгилеген тартиптежамаат  чет  олколук  жана эл аралык  оз  алдынча  башкаруужамааттары менен алака тузууго акылуу.  3.  Жамааттын  жана  анын органдарынын  ишмердуулугундогумаалымдуулукту,  ачыктыкты камсыз кылуу  максатында  жамаатозунун  жергиликтуу бюджетинин мумкунчулугуно карап айылдыкгезитти мыйзам чегинде тузууго жана пайдаланууга укуктуу.                              15. Айыл Мыйзамын (Уставын) кабыл алуу жана                      озгортуу тартиби                         1.  Жамаатгын Айыл Мыйзамынын долбоорун айылдык Кенештинчечими менен тузулгон атайын комиссия иштеп чыгат.   Комиссия  тарабынан даярдалган Айыл Мыйзамынын  долбооружамааттын мучолорунун талкуусуна коюлат.  Айылдык  жыйындарда,  эмгек жамааттарындагы  талкууларданулам  жана  жеке  атуулдар менен коомдук  уюмдардан  тушконсунуштардын  негизинде комиссия Айыл Мыйзамынын  долбоорунатиешелуу  кошумчаларды  киргизип,  кабыл  алынган   долбоорюридикалык  экспертизадан  откоруу  учун  облустук   АдилетБашкармасына      берилет.     Юридикалык     экспертизаданоткорулгондон кийин Айыл Мыйзамдын долбоору жамааттын жалпымучолорунун курултайына коюлат.   2.  Айыл курултайында кабыл алынган Айыл Мыйзамы облустукАдилет  Башкармасында мамлекеттик каттоодон  откорулот  жанаобласттык   гезитте,   айыл  окмотунун   атайын   чыгарылганбюллетенинде жетиштуу нускада жарыяланып, элге таркатылат.   3.  Айыл  Мыйзамы жаряланган кундон баштап кучуно  киретжана айылдык Кенештин аймагындагы жамааттын бардык мучолоружана  оз  алдынча  башкаруу органдары тарабынан  кыйшаюусузаткарылууга жатат.  4.   Жамаатын  Айыл  Мыйзамын  аткарылышына  козомолдуктуайылдык   Кенештин  депутаттары,  айыл  окмоту,  аксакалдарСоттору  жана  жергиликтуу  жамааттын  мучолорунун   оздоружузого ашырат.   5.   Айыл  Мыйзамына  тузотуулорду,  алымча-кошумчалардыкиргизуу  ушул  айыл  Айыл Мыйзамдын кабыл  алган  тартиптежургузулот.          16.Жыйынтык тилек      Урматтуу  жамааттын мучолору!           "Ырыс  алды ынтымак" деп ушул озубуз кабыл алган  АйылМыйзамынын  бир  добуштан колдоп жана  кыйшюусуз  аткаралы,"Сабырдын  тубу  сары алтын" - деп чекилик  иштерге  барбайнысап   кылып,   ыйманыбызды  калыбына  келтирууго   талбайаракеттенели, жалкоолукту жана бироого жук артканды таштап,мамлекет  берген укуктан толук пайдаланып, оз  тагдырыбыздыоз  колубузга  алалы  деп озубузго  тиешелуу  иштерди  жанамилдеттерди билгичтик жана жоопкерчилик менен ишке ашыралы!